يکشنبه ٠٣ شهريور ١٣٩٨


  چاپ        ارسال به دوست

عمليات پس از برداشت کلزا

مقدمه

افزایش جمعیت بهبود سطح تغذیه و جایگزین شدن روغن های نباتی با روغن های حیوانی افزایش مصرف پروتئین گیاهی تکاپو جهت دستیابی به منابع جدید روغنی را افزایش داده است. یکی از این منابع روغنی کلزا می باشد که بعد از سویا و نخل روغنی مقام سوم را در تامین روغن نباتی دارد. میزان زیاد روغن در دانه (44-42 درصد) و همچنین ترکیب مناسب اسیدهای چرب روغن ارقام اصلاح شده سبب توجه اکثر کشورهای جهان به این دانه رو غنی شده است. در کشور ما نیز با توجه به واردات بالای روغن خام همچنین ویژگی های خاص این گیاه و سازگاری با شرایط  آب و هوایی در اکثر نقاط کشور کشت آن رو به گسترش می باشد. بنابراین با توجه به توسعه و گسترش کشت کلزا بررسی فرایندها و عملیات پس از برداشت آن از اهمیت خاصی برخوردار می باشد.

از مهمترین عملیات پس از برداشت کلزا می توان از زمان برداشت خشک کردن و بوجاری و انبار کردن دانه را نام برد.

 الف)زمان برداشت کلزا:

دانه کلزا به طور معمول در رطوبت 35 درصد از نظر فیزیولوژیکی رسیده و آماده برداشت می باشد. یکی از عوامل موثر در میزان کیفیت روغن همچنین کاهش خسارات ناشی از برداشت زمان برداشت است. برداشت محصول کاری بسیار حساس است و به خاطر ریز بودن دانه و عدم رسیدگی همزمان آنها تلفات می تواند زیاد و سنگین باشد. به طوری که برداشت زود هنگام کلزا به دلیل سبز بودن دانه و افزایش میزان کلروفیل هزینه های رنگبری را افزایش داده و همچنین به دلیل رطوبت بالا دانه ها خیس بوده و ضمن بالا رفتن هزینه های خشک کردن زمینه فعالیت و رشد کپک ها را به وجود می آورد.

اگر دانه ها دیرتر از موعد برداشت شوند به دلیل خشک شدن غلاف سبب افزایش خسارت ناشی از ریزش دانه ها می شود. به طور معمول کلزا در رطوبت های 14-12 درصد توسط ماشین برداشت می شود که به دلیل نامناسب بودن و یا عدم تنظیم مناسب کمباین و خشک بودن غلاف ها با ریذش همراه می باشد و یا در رطوبت های بالاتر توسط دست یا ماشین کف بری شده  ودر مزرعه به صورت ردیفی ریخته و خشک می شوند. سپس توسط کمباین دانه ها جدا می شوند که البته در این روش ریزش کم  اما نیاز به برآورد اقتصادی با توجه به نیروهای کارگری در هر منطقه دارد.

 ب)خشک شدن کلزا:

اولین فرایند پس از برداشت کلزا به خصوص در مناطق مرطوب خشک کردن دانه جهت نگهداری و فرآیند می باشد. که به طور معمول دانه تا رطوبت 7-8 درصد خشک می شود زیرا در غیر این صورت به دلیل فعالیت تنفسی بالای کلزا بعد از برداشت و گرمای ناشی از تنفس رشد و فعالیت کپک ها و کلوخه شدن دانه ها به همراه تولید انواع سم های قارچی (مایکوتوکسین ها) سبب افزایش اسیدهای چرب آزاد و اسیدیته خواهد شد.

به طور معمول سیستم ها یخشک کردن به صورت غیر مداوم ویا مداوم می باشد. خشک کن های غیر مداوم یکباره و به طور کامل پر می شوند و هوا از درون یک واحد دمنده هوای گرم عبور کرده و از ستون دانه عبور می کند.

خشک کن های دارای جریان پیوسته برای دریافت دانه مرطوب از بالا و تخلیه دانه خشک  و خنک شده از پایین طراحی شده اند. در آنها هوا از زاویه قایم نسبت به جریان حرکت دانه عبور می کند و دانه ها ی خشک شده از طریق یک مارپیچ واقع در کف خشک کن خارج می شوند.

از آنجایی که شرایط  خشک کردن دانه کلزا تاثیر زیادی بر روی کیفیت روغن دارد لذا  طی تحقیقات  انجام  شده حداکثر درجه حرارت جهت خشک کردن دانه برای مصارف بذری تا  63 درجه سانتیگراد و جهت روغن کشی تا 93 درجه سانتیگراد تا ثیری بر روی رنگ روغن و یا افزایش اسیدهای چرب آزاد نداشته است. طی مطالعات انجام شده بر روی ویژگی های مکانیکی بذر معلوم شده وقتی بذوردر معرض در جه حرارت هی بالاتر قرار گرفته و رطوبت بیشتری داشته  باشند آسیب پذیرتر هستند. محتوای رطوبت  بالاتر باعث تغییر شکل ماندگار در بذر می شود ولی در این رابطه  اختلاف  واریته ای وجود دارد و بذور درشت نسبت به فشارهای مکانیکی مقاوم تر از بذور ریز می باشند.

از آنجایی که تاثیر رطوبت در کاهش کیفیت دانه کلزا بسیار با اهمیت می باشد لذا  توصیه می شود فاصله بین برداشت تا رساندن محصول به خشک کن ها به حداقل برسد و این امر میسر نخواهد شد مگر آنکه مراکز تحویل دانه و تعداد خشک کن های با ظرفیت بالا (عمودی) افزایش پیدا کند.

ج)انبارداری کلزا:

راندمان استخراج روغن ارتباط مستقیم با مراحل برداشت نگهداری یا انبار نمودن دانه و انتقال آن به کار خانه دارد. چنانچه میزان آب موجود در دانه های روغنی بیش از حد مجاز افزایش یابد قارچ ها به سرعت رشد می کنند و باعث فساد دانه های روغنی خواهند شد. افزایش حرارت در انبارمی تواند باعث رشد باکتری های گرما دوست شود چنانچه شرایط مناسب برای این باکتری ها فراهم باشد رشد آنها باعث افزایش حرارت در انبار نیز می شود.

برای نگهداری کلزا دو عامل اساسی را باید در نظر گرفت: یکی درجه حرارت  ودوم رطوبت نسبی سیلو تا بتوان آن را برای مدت طولانی نگهداری کرد.

 مشکلات ناشی از انبارداری ناصحیح کلزا:

رشد و نمو قارچ ها و کپک ها که سبب اکسیداسیون و یا هیدرولیز چربی ها، احتراق خود به خودی، خوشه ای شدن، گسترش مایکو توکسین ها (سم های قارچی) واکنش های  آلرژیک (حساسیت زا) در افراد نسبت به اسپورهای کپک ها در اثر تنفس خواهد شد.

یکی از نکات مهم در انبارداری کلزا میزان اسیدها چرب آزاد (اندیس اسیدی) و پر اکسید می باشد. چنانچه در دانه کلزا طی انبارداری این دو اندیس افزایش یابد در مراحل تصفیه روغن  نمی توان به طور کامل اسید چرب آزاد و پر اکسید را از روغن خام جدا نمود. از این جهت توصیه می شو که هوا دهی دانه در انبار به طور دائم انجام گیرد.

ناخالصی های همراه با دانه کلزا (حضور علف های هرز) کیفیت اولیه دانه ها  درجه حرارت و رطوبت نسبی و تهویه هوای داخل انبارها از عواملی هستند که بر روی مقدار و کیفیت روغن استحصالی از دانه کلزا در طی انبارداری تاثیر دارد لذا باید به این عوامل در انبارداری توجه شود.

طی تحقیقات انجام شده معلوم شده است که هرچه رطوبت اولیه دانه بیشتر و دمای نگهداری انبارها بالتر باشد کلزا از عمر انباری کمتر برخوردار می باشد.

در پایان باید اشاره کرد که روغن کلزا یکی از مناسبترین رو غن های خوراکی برای تامین سلامت بدن می باشد. پایین بودن میزان کلسترول د راین روغن به دلیل پایین بودن درصد اسیدعای چرب اشباع شده در ترکیب آن مزیت فوق العادهای برای اینروغن نسبت به سایر روغن های نباتی محسوب می شود. پایداری روغن کلزا در برابر حرارت مزیت مهم دیگر این روغن نسبت به سایر روغن های نباتی است.

این روغن حرارت را تا 220 درجه سانتیگراد بدون تغییر در کیفیت تحمل می کند. به طوری که  در اکثر کشورها از این روغن برای سرخ و برشته  کردن فرآورده های غذایی استفاده می شود. طعم روغن نیز بسیار مطبوع است  لذا از آن در طبخ غذا برای تهیه انواع غذاها استفاده می شود. مصرف این روغن به دلیل نداشتن کلسترول از نظر بهداشتی نیز حائزاهمیت است و برای جلوگیری از بروز بیماری های قلبی و عروقی توصیه می شود.


منبع:
tarvij.jkm.ir


٠٩:٥٠ - چهارشنبه ١ آذر ١٣٩١    /    شماره : ٢٨٦٢    /    تعداد نمایش : ٢٣٧١


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




 © roostanet.ir. All rights reserved.