چهارشنبه ٠١ خرداد ١٣٩٨


  چاپ        ارسال به دوست

نقش مواد آلی خاک

مقدمه

مواد آلی خاک یکی از اجزاء بسیار مهم آن است که بطور مستقیم و غیر مستقیم تغذیه گیاه، رشد و تولید محصول را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
متاسفانه یکی از مشکلاتی که در خاکهای ایران وجود دارد کمی مواد آلی در خاک است. چون اقلیم ایران خشک است، و میزان بارندگی سالیانه در آن ناچیز می‌باشد و پوشش گیاهی در اکثر نقاط ایران ضعیف است، در نتیجه خاک ایران عمدتاً دچار کمبود مواد آلی است. یعنی بطور متوسط کمتر از یک درصد (1%) ماده آلی در خاک وجود دارد که این کمبود مواد آلی، مشکلات متعددی را ایجاد می‌کند.

راه‌های افزایش مواد آلی خاک

از جمله راه‌های افزایش مواد آلی خاک می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
- افزودن کود حیوانی؛ یکی از راه‌های بسیار مهم افزایش ماده آلی در خاک است؛
- افزودن بقایای گیاهی؛ شاخ و برگ گیاهی را کشاورز می‌تواند بعد از هرس کردن، مستقیماً مورد استفاده قرار دهد. یا اینکه در جایی، آن‌ها را انبار کرده و اصطلاحاً به کود کومپوست تبدیل کند؛
- افزودن کود کومپوست زباله شهری؛ یکی از راه‌های بسیار مهم است که می‌توان از طریق آن، ماده آلی خاک را افزایش داد؛
- افزودن کود سبز؛ به عبارت دیگر کاشت گیاهانی در روی زمین. قبل از اینکه گیاه به مرحله رشد نهایی برسد آن‌ها را شخم زده و به خاک اضافه کرد؛
- افزودن بقایای حیوانی؛ که از جمله می‌توان به پودر ماهی، پودر خون، پودر استخوان، شاخ، مو و استخوان اشاره کرد.

اندازه‌گیری ماده آلی خاک

- آزمایشگاهی (دقیق)؛
- مشاهده رنگ خاک (نسبی).

برای پی بردن به مقدار ماده‌ی آلی خاک از روشهای آزمایشگاهی موجود، استفاده می‌کنیم که به روش‌های اندازه‌گیری ماده آلی خاک موسومند.
همچنین اگر خاکی دارای ماده آلی زیادی باشد رنگ آن تیره است و خاک‌هایی که دارای ماده آلی کم هستند رنگ روشنی دارند.

اثرات مفید ماده آلی در خاک
ماده آلی باعث بهبود
الف) خصوصیات فیزیکی؛
ب) شیمیایی؛
ج) بیولوژیکی؛
د) و حاصلخیزی خاک می‌شود.

خصوصیات فیزیکی

- بهبود دانه‌بندی خاک؛
- افزایش تهویه؛
- افزایش ظرفیت نگهداری آب.

در مورد خصوصیات فیزیکی خاک، ماده آلی باعث بهبود یافتن دانه بندی و ساختمان خاک می‌شود. یعنی خاک‌هایی که دارای ماده آلی زیاد و کافی هستند از ساختمان خوبی برخوردارند، در این خاک‌ها تهویه بخوبی و راحتی صورت می‌گیرد.
خاکهایی که دارای ماده آلی زیادی هستند ظرفیت نگهداری آب بالایی دارند به عبارت دیگر توانایی نگهداری آب کافی و مناسب را دارند. بطور کلی توانایی مواد آلی در نگهداری آب چند برابر مواد معدنی می‌باشد.

خصوصیات شیمیایی

- تنظیم PH؛
- افزایش CEC خاک.

مواد آلی توانایی بهبود خصوصیات شیمیایی خاک را دارند. بدین صورت که ماده آلی می تواند در تنظیم PH خاک اثر داشته باشد و CEC خاک را افزایش بدهد.
CEC یا گنجایش تبادل کاتیونی، یک پارامتر بسیار مهم در تغذیه گیاه و حاصلخیزی خاک است. و هر چه CEC بیشتر باشد خاک توانایی بیشتری در نگهداری مواد غذایی نشان می‌دهد.

حاصلخیزی خاک

- ماده آلی منبع عناصر غذایی؛
- تبدیل عناصر موجود در خاک به شکل قابل استفاده و قابل جذب برای گیاه.

ماده آلی در خودش عناصر غذایی مختلفی دارد و این عناصر از طریق ماده آلی به خاک اضافه می‌شوند. همچنین ماده آلی باعث جذب بیشتر عناصر موجود در خاک، بوسیله‌ی گیاه می‌شود.
قبلاً اشاره کردیم که خاکهای ایران مشکل کمبود آهن (Fe)، روی (Zn) و فسفر (Pb) دارند. ماده آلی باعث می‌شود که این مواد و عناصر بشکل قابل جذب و استفاده در خاک باقی بمانند. این نکته نیز در این بحث قابل توجه می‌باشد.

خصوصیات بیولوژیکی

- منبع غذایی برای موجودات ذره‌بینی؛
- فعالیت بیشتر موجودات ذره‌بینی.

ماده آلی خصوصیات بیولوژیکی خاک را اصلاح می کند و خود نیز یک منبع غذایی برای موجودات ذره‌بینی خاک می‌باشد. به همین دلیل تعداد و فعالیت موجودات ذره‌بینی افزایش پیدا کرده و بنابراین حاصلخیزی خاک نیز بالا می‌رود.

آیا ماده آلی مستقیماً مورد استفاده گیاه قرار می گیرد؟

ماده آلی منبع عناصر غذایی است، ولی شکل آلی عناصر مستقیماً برای گیاه قابل استفاده نیست. بلکه این شکل آلی باید معدنی شود که این بوسیله موجودات زنده خاک صورت می‌گیرد. بعد از معدنی شدن شکل آلی عناصر غذایی آزاد شده، مورد استفاده قرار می‌گیرد مثلاً ازت (N) آلی در اثر معدنی شدن به نیترات (-NO3) و آمونیوم (-NH4) تبدیل می‌شود که گیاه می‌تواند آن را مورد استفاده قرار بدهد.

منبع:
انجمن علمی پردیس کورش کبیر


١٠:٣١ - چهارشنبه ١ آذر ١٣٩١    /    شماره : ٢٨٦٩    /    تعداد نمایش : ٢٠٢٢


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




 © roostanet.ir. All rights reserved.