صفحه اصلی >  امکانات و خدمات  > با استان ها > استان کرمان > کرمان را بیشتر بشناسیم 
سه شنبه ٢٨ خرداد ١٣٩٨

استان کرمان یکی از استان های ایران است. این استان به مرکزیت کرمان در جنوب شرقی ایران قرار گرفته است. استان کرمان از تنوع آب و هوایی از گرم و شدیدا خشک متمایل به نه چندان خشک تا کویری برخوردار است. این استان تحت تاثیر بادهای مختلف برون منطقه ای و محلی است. این استان از شمال به استان های خراسان و یزد، از شرق به استان سیستان و بلوچستان، از غرب به استان فارس و از جنوب به استان هرمزگان محدود می شود. مساحت استان در سال 1390 معادل 183285 کیلومتر مربع بوده است. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، این استان دارای 23 شهرستان، 58 بخش، 71 شهر و 151 دهستان می باشد. بنابر سرشماری سال 1395، جمعیت استان 3164718 نفر بوده است.

 

شهرستان های استان کرمان

ردیف شهرستان

توضیحات

(بر اساس تقسیمات کشوری سال 1395)

تعداد بخش تعداد شهر تعداد دهستان
1 ارزوئیه

شهرستان ارزوئیه با مساحت 4980 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمان است که در سال 1389 تاسیس شده است. مرکز این شهرستان شهر ارزوئیه می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 41979 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 38510 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی ارزوئیه- صوغان

شهرها: ارزوئیه

دهستان ها: ارزوئیه- وکیل آباد- دهسرد- صوغان- امیرآباد

2 1 5


2

انار

شهرستان انار یکی از شهرستان های استان کرمان است که وسعتی در حدود 2139 کیلومترمربع دارد. این شهرستان از شمال و شمال غربی به استان یزد و از شرق و جنوب شرقی به شهرستان رفسنجان و از جنوب به شهربابک محدود شده است. مرکز این شهرستان شهر انار می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 35295 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 36897 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: انار

شهرها: انار- امین شهر

دهستان ها: بیاض- حسین آباد

1 2 2

3

بافت

شهرستان بافت با مساحت 6494 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از قدیمی ترین و مهمترین شهرستان های استان کرمان است. این شهرستان در جنوب غربی این استان قرار گرفته و مرکز آن شهر بافت است که تا کلانشهر کرمان 156 کیلومتر فاصله دارد. نام قدیم این شهرستان گئومات می باشد که یکی از شاهان ساسانیان به یکی از نوادگان خود این بلاد را هدیه داده است. بافت منطقه ای کوهستانی و سردسیر است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 75940 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 84103 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی بافت- خبر

شهرها: باقت- بزنجان

دهستان ها: بزنجان- فتح آباد- کیسکان- گوغر- خبر- دشتاب

2 2 6

4

بردسیر

شهرستان بردسیر با مساحت 6139 کیلومترمربع (سال 1390) از شهرستان های استان کرمان است. جمعیت شهرستان بردسیر بنابر سرشماری سال 1385، برابر با 89265 نفر بوده است. مرکز این شهرستان، شهر بردسیر است. شهرستان کرمان از شمال و خاور به کویر لوت از جنوب به شهرستان های بم و جیرفت و از باختر به شهرستان های راور، زرند، رفسنجان و بردسیر محدود است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 73738 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 81983 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی بردسیر- لاله زار- گلزار- نگار

شهرها: بردسیر- دشتکار- لاله زار- گلزار- نگار

دهستان ها: کوه پنج- مشیز- قلعه عسگر- لاله زار- گلزار- شیرینک- نگار- نارپ

4 5 8

5

بم

شهرستان بم با مساحت 5170 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان در جنوب شرقی است. مرکز این شهرستان شهر بم است. این شهرستان بیشتر منطقه ای کویری به حساب می آید. جمعیت شهرستان بم بنا بر سرشماری سال 1385 مرکز آمار ایران، برابر 282311 نفر بوده است. این شهرستان از شمال به شهرستان کرمان، از خاور به شهرستان های زاهدان و ایرانشهر از استان سیستان و بلوچستان، از جنوب به کهنوج و از باختر به جیرفت محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 195603 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 228241 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی بم- بروات

شهرها: بم- بروات

دهستان ها: دهبکری- حومه- روداب غربی- کرک و ناتیج

2 2 4

6

جیرفت

شهرستان جیرفت یکی از شهرستان های استان کرمان است. مرکز این شهرستان شهر جیرفت است. جمعیت شهرستان جیرفت بنابر سرشماری سال 1385 مرکز آمار ایران، برابر 187595 نفر است. شهرستان جیرفت 9653 کیلومتر مربع وسعت دارد و در قسمت مرکزی استان واقع شده است که به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی به "هند ایران" معروف است. این شهرستان از شمال به شهرستان های بم و کرمان، از جنوب به شهرستان عنبرآباد، از شرق به قسمتی از شهرستان بم و از غرب به شهرستان بافت محدود شده است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 277748 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 308858 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: جبالبارز- ساردوئیه- مرکزی جیرفت- اسماعیلی

شهرها: جبالبارز- درب بهشت- جیرفت- بلوک

دهستان ها: مسکون- سغدر- رضوان- دلفارد- ساردوئیه- گور- اسفندقه- اسلام آباد- خاتون آباد- دولت آباد- هلیل- گنج آباد- حسین آباد- اسماعیلی

4 4 14

7

 رابر

شهرستان رابر یکی از شهرستان های استان کرمان در جنوب شرق است. مرکز این شهرستان شهر رابر می باشد. فاصله این شهر تا کرمان 175 کیلومتر و تا شهر بافت 35 کیلومتر می باشد. شهرستان رابر دارای مساحتی بالغ بر 1853 کیلومتر مربع (سال 1390) می باشد. این شهرستان از شمال به شهرستان بردسیر، از شمال غرب، غرب و جنوب غرب به شهرستان بافت، از جنوب، جنوب شرق و شرق به شهرستان جیرفت و از شمال شرق به شهرستان کرمان محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 34392 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 35362 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی رابر- هنزا

شهرها: رابر- هنزا

دهستان ها: رابر- سیه بنوئه- جواران- هنزا

2 2 4

8

راور

شهرستان راور با مساحت 13937 کیلومترمربع (سال 1390) از شهرستان های استان کرمان است که در شمال این استان واقع شده است. مرکز این شهرستان شهر راور است. جمعیت شهرستان راور بنا بر سرشماری سال 1385 مرکز آمار ایران، برابر 39462 نفر است. این شهرستان، بعد از کوهبنان شمالی ترین شهرستان استان است. راور از شمال به استان های یزد و خراسان، از جنوب و شرق به شهرستان کرمان و از غرب به شهرستان زرند و کوهبنان منتهی می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 40295 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 43198 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی راور- کوهساران

شهرها: راور- هجدک

دهستان ها: راور- حرجند- هروز

2 2 3

9

رفسنجان

شهرستان رفسنجان با وسعتی حدود 8288 کیلومترمربع (سال 1390) در شمال غرب استان کرمان واقع شده است. مرکز این شهرستان شهر رفسنجان می باشد. جمعیت شهرستان بنا بر سرشماری سال 1385 مرکز آمار ایران، برابر 295175 نفر بوده است. رفسنجان از شمال به شهرستان بافق در استان یزد از جنوب به شهرستان های سیرجان و بردسیر از مغرب به انار شهربابک و از مشرق به کرمان و از شمال شرق به شهرستان زرند محدود می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 287921 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 311214 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: کشکوئیه- مرکزی رفسنجان- نوق- فردوس

شهرها: کشکوئیه- رفسنجان- مس سرچشمه- بهرمان- صفاییه

دهستان ها: راویز- شریف آباد- کشکوئیه- آزادگان- اسلامیه- خنامان- دره دران- رزم آوران- کبوترخان- قاسم آباد- سرچشمه- بهرمان- رضوان- فردوس

4 5 14

10

رودبارجنوب

شهرستان رودبارجنوب یکی از شهرستان های استان کرمان است که در منتهی الیه جنوب شرقی استان قرار گرفته است. این شهرستان از شمال با بم و عنبرآباد از شرق با استان سیستان و بلوچستان از جنوب با قلعه گنج و از غرب با کهنوج همسایه است. فاصله این شهرستان از مرکز استان 325 کیلومتر است و مساحت آن 6864 کیلومتر مربع (سال 1390) می باشد. مرکز شهرستان، شهر رودبار است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 104421 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 105992 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی رودبارجنوب- جازموریان

شهرها: رودبار- زهکلوت

دهستان ها: رودبار- نهضت آباد- جازموریان- کوهستان

2 2 4

11

ریگان

شهرستان ریگان یکی از شهرستان های استان کرمان در جنوب شرق است. مرکز این شهرستان شهر محمدآباد می باشد و در فاصله 300 کیلومتری جنوب کرمان واقع شده است. بر اساس آمار موجود، این شهرستان 8583 کیلومترمربع وسعت دارد. همچنین اکثریت مردم این شهرستان از قومیت بلوچ هستند. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 66335 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 88410 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی ریگان- گنبکی

شهرها: گنبکی- محمدآباد

دهستان ها: ریگان- گاوکان- گنبکی- ناصریه

2 2 4

12

 زرند

شهرستان زرند با مساحت 5477 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان است. این شهرستان در شمال شرقی استان قرار گرفته و با استان یزد، شهرستان رفسنجان، شهرستان کرمان و شهرستان راور هم مرز است. مرکز این شهرستان شهر زرند می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 129104 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 138133 نفر اعلام شده است. 

بخش  ها: مرکزی زرند- یزدان آباد

شهرها: ریحان- زرند- خانوک- یزدان شهر

دهستان ها: اسلام آباد- جرجافک- دشت خاک- سربنان- محمدآباد- وحدت- خانوک- حتکن- سیریز- یزدان آباد- شعبجره

2 4 11

13

سیرجان

شهرستان سیرجان با مساحت 13129 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان است که در غرب این استان قرار گرفته است. این شهرستان بنا بر سرشماری مرکز آمار ایران، در سال 1385 جمعیتی برابر 245812 نفر داشته است. مرکز این شهرستان شهر سیرجان است. سیرجان از شمال به شهرستان رفسنجان و شهرستان شهر بابک، از جنوب به استان هرمزگان، از مشرق به شهرستان های بافت و بردسیر و از غرب به استان فارس محدود است. این شهرستان بین کوه های مرکزی و کوه های شرقی زاگرس قرار گرفته است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 267697 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 324103 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی سیرجان- پاریز- گلستان- زیدآباد- بلورد

شهرها: سیرجان- نجف شهر- پاریز- هماشهر- زیدآباد- بلورد- خواجوشهر

دهستان ها: شریف آباد- نجف آباد- پاریز- سعات آباد- گلستان- ملک آباد- زیدآباد- محمودآباد سید- بلورد- چهارگنبد

5 7 10

14

شهربابک

شهرستان شهربابک با مساحت 14096 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان است. این شهرستان در منطقه ای کوهستانی و در مقایسه با سایر بخش های استان، در ناحیه ای سردسیر قرار گرفته است. مرکز این شهرستان، شهربابک است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 90495 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 103975 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی شهربابک- دهج

شهرها: خاتون آباد- شهربابک- خورسند- جوزم- دهج

دهستان ها: استبرق- پاقلعه- خاتون آباد- خورسند- میمند- مداورات- جوزم- دهج- خبر

2 5 9

15

عنبرآباد

شهرستان عنبرآباد با مساحت 3408 کیلومترمربع یکی از شهرستان های استان کرمان است که در جنوب این استان قرار گرفته است. مرکز این شهرستان شهر عنبرآباد است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 85942 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 82438 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: جبالبارز جنوبی- مرکزی عنبرآباد

شهرها: مردهک- دوساری- عنبرآباد

دهستان ها: گرمسار- مردهک- نرگسان- امجز- جهادآباد- علی آباد- محمدآباد

2 3 7
16 فاریاب

شهرستان فاریاب با مساحت 2564 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان است. مرکز ای شهرستان شهر فاریاب است. فاریاب پیشتر بخشی از شهرستان کهنوج در استان کرمان بوده است که در سال 1389 به شهرستان ارتقا یافت. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 34417 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 34000 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی فاریاب- حور

شهرها: فاریاب

دهستان ها: کلاشگرد- مهروئیه- حور- زهمکان

2 1 4

17

فهرج

شهرستان فهرج با مساحت 4560 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان در جنوب شرق می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 68038 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 67096 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی فهرج- نگین کویر

شهرها: فهرج

دهستان ها: فهرج- برج اکرم- نگین کویر- چاهدگان

2 1 4

18

قلعه گنج

شهرستان قلعه گنج یکی از شهرستان های استان کرمان است. این شهرستان در جنوب این استان قرار گرفته و مرکز آن شهر قلعه گنج است. جمعیت این شهرستان در سال 1385، برابر با 70292 نفر بوده است. شهرستان قلعه گنج در جنوب استان كرمان به فاصله 400 كیلومتری از مركز استان و 75 كیلومتری كهنوج واقع شده است. وسعت آن 10437 كیلومترمربع (سال 1390) می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 76376 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 76495 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی قلعه گنج- چاه دادخدا

شهرها: قلعه گنج

دهستان ها: قلعه گنج- سرخ قلعه- چاه دادخدا- رمشک- مارز

2 1 5

19

کرمان

شهرستان کرمان با مساحت 44630 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. مرکز این شهرستان شهر کرمان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 722484 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 738724 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: راین- چترود- شهداد- گلباف- ماهان- مرکزی کرمان

شهرها: راین- چترود- کاظم آباد- اندودهجرد- شهداد- گلباف- جوپار- محی آباد- ماهان- اختیارآباد- کرمان- باغین- زنگی آباد

دهستان ها: اختیارآباد- اندوهجرد- باغین- تکاب- جوشان- حسین آبادگروه- درختنگان- راین- زنگی آباد- سرآسیاب فرسنگی- سیرچ- قناتغستان- کشیت- کویرات- ماهان- معزیه

6 13 16

20

کوهبنان

شهرستان کوهبنان با مساحت 2236 کیلومترمربع (سال 1390) یکی از شهرستان های استان کرمان است. این شهرستان در شمال شرقی این استان قرار گرفته و مرکز آن شهر کوهبنان است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 21721 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 21205 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی کوهبنان- طغرالجرد

شهرها: کوهبنان- کیانشهر

دهستان ها: طغرالجرد- جور- خرمدشت

2 2 3

21

کهنوج

شهرستان کهنوج با مساحت 2109 کیلومترمربع (سال 1390) در جنوب شرقی استان کرمان واقع شده و مرکز آن شهر کهنوج است. این شهرستان بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، در سال 1385 جمعیتی برابر 105207 نفر داشته است. این شهرستان از شمال به شهرستان های جیرفت و عنبرآباد، از شرق به شهرستان رودبار جنوب و از جنوب به شهرستان منوجان و استان هرمزگان و از غرب به استان هرمزگان محدود است. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 86290 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 95848 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی کهنوج- چاه مرید

شهرها: کهنوج

دهستان ها: نخلستان- ده کهان- کوتک- چاه ریگان- حومه

2 1 5

22

منوجان

شهرستان منوجان از شهرستان های استان کرمان است. مرکز این شهرستان شهر منوجان است. جمعیت شهرستان بنا بر سرشماری سال 1385 مرکز آمار ایران، برابر 63845 نفر گزارش شده است. این شهرستان با وسعتی بالغ بر 3546 کیلومترمربع از جنوب و غرب با شهرستان رودان در استان هرمزگان، از شمال با شهرستان کهنوج و شرق با شهرستان قلعه گنج همسایه می باشد. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 64528 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 65705 نفر اعلام شده است. 

بخش ها: مرکزی منوجان- آسمینون

شهرها: منوجان- نودژ

دهستان ها: قلعه- کشمیران- نورآباد- بجگان- نودژ

2 2 5
23 نرماشیر

شهرستان نرماشیر با مساحت 2993 کیلومترمربع (سال 13920) یکی از شهرستان های استان کرمان در شرق ایران است. مرکز این شهرستان شهر نرماشیر است. این شهرستان از شمال به شهرستان کرمان، از شرق به شهرستان فهرج، از جنوب به شهرستان های فهرج و بم و از غرب به شهرستان بم منتهی می شود. بنابر سرشماری سال 1390، جمعیت این شهرستان 58229 نفر بوده است و در سال 1395، جمعیت شهرستان 54228 نفر اعلام شده است.

بخش ها: مرکزی نرماشیر- روداب

شهرها: نرماشیر- نظام شهر

دهستان ها: پشت رود- عزیزآباد- روداب شرقی- مومن آباد

2 2 4


تاریخ و فرهنگ استان

سابقه سکونت و استقرار انسان در سرزمین کرمان به هزاره چهارم قبل از میلاد می رسد. این منطقه یکی از قدیمی ترین نواحی ایران به شمار می رود و در گذر زمان گنجینه های فرهنگی و تاریخی گران بهایی در آن پدید آمده است که جلوه هایی از تمدن و مدنیت ایرانی را به نمایش می گذارد. هر فضای تاریخی کرمان بیانگر بخشی از زوایا و ابعاد زندگی مردم و حکومت های محلی این مرز و بوم است. کرمان دارای قدمت تاریخی زیادی است و به گفته بعضی از مورخان و پژوهشگران سابقه سکونت و استقرار انسان در آن به هزاره چهارم قبل از میلاد می رسد و به شهادت اوراق ترایخ در طی قرون متمادی، دوران پر نشیب و فرازی را طی نموده و شاهد دگرگونی های زیادی در گذرگاه های ترایخ حیات خویش بوده است. شهر کرمان که از حیث قدمت تاریخی یکی از قدیمی ترین و باسابقه ترین شهرهای کشور باستانی ایران و جزء یکی از پنج شهر تاریخی این مملکت است. به گفته «ژان اوبن»؛ اگر کسی تاریخ این شهر را به دقت بخواند چنان است که همه تاریخ ایران را خوانده است. این شهر با زبانی گویا در بیان گذشته ها هزاران راز را در دل نهفته دارد و هر خشت آن تلخ و شیرین حوادث دیروز را بی کم و کاست همانند دفتر خاطرات به ثبت رسانده و اگر سفره دلش را باز کند، پرده از همه سختی ها و خوشی هایی که چشیده برخواهد داشت. شهری که با مردم سخت کوش و شجاع آن به علت پایمردی به منظور حفظ و استقلال، حاکمیت ارضی، کیان، ملیت و مذهب خویش در دوران تاریخ دیرینه و سراسر افتخار اما توام با رنج، مرارت و سختی های خویش، همواره مورد تاخت و تاز متجاوزان و حکام خودکامه قرار گرفته و در این رهگذر علاوه بر خسارات و خرابی هایی که بر ثروت ملی آن وارد آمده، از لحاظ نیروی انسانی نیز متحمل از دست دادن گروه کثیری از همه قشرهای جامعه اش شده است به نحوی که یکی از مورخان خارجی به نام «فردریچارد» در این مورد می نویسد: «این شهر اهمیت قابل ملاحظه ای دارد و غیر از شهر تبریز که در مرز شمال واقع است، بر هیچ شهری به اندازه این شهر از منجنیق فلک فتنه نباریده. » همین بس که از سال 21 هـ ق (641م) تا سال 1397 هـ ق (1977/م 1356 ه. ش) یعنی در مدت 1336 سال، 272 تن حاکم بر این سرزمین حکمرانی داشته اند و مدتی مدید پایتخت سلسله صفاریان بوده و در مسجد جامع آن به نام امرای طاهری، صفاری و سامانی خطبه خوانده شده و از فراز منبر مسجد جامع همین شهر تفویض حکومت از سوی خلفای عباسی به امرای ایران و فرمان های عفو و انتقال خوانده شده است. شهری که از سال 621 تا 694 ه. ق حدود 70 سال پایتخت حکام قراختایی بوده است و فرمانروایان سلاجقه و آل مظفر بر آن حکومت کردند و آثار تاریخی مهمی از خود به جای گذاردند. شهری که نادرشاه افشار و عمال او هنگام تسخیر آن در سال 1160 ه. ق ضمن غارت و چپاول اموال این مردم رنجدیده بسیاری مردان آن را سربریده و از کله آنان مناره هایی ساختند. محله پامنار که هنوز هم به همین نام خوانده می شود یادگار آن فاجعه و تجدید کننده خاطرات تلخ آن جنایت تاسف انگیز می باشد. مسجد پامنار که از آثار تاریخی این شهر است در سال (789 هـ ق/1387 م) به دستور سلطان عمادالدین احمد مظفر که از طرف برادرش شاه شجاع (پسر امیر مبارزالدین محمدمظفر) حاکم کرمان بوده در آن محله ساخته شده است. شهری که هنوز خسارت ها و زیان های مالی و نیروی انسانی ناشی از قتل و غارت سپاهیان محمود افغان را که در سال (1133 هجری قمری /1771م) صورت گرفت. جبران نکرده بود که در سال (1209 هـ ق/1794 م) به علت چهارماه و نیم مقاومت دلیرانه اش در یورش سهمگین آقا محمدخان قاجار، مورد تهاجم و تاخت و تاز سپاهیان آن حاکم ستمگر و جبار قرار گرفت و به روایت تاریخ، ماموران وی هفت هزار و به روایتی دیگر، 20 هزار جفت (هفت من و نیم) چشمان مردم بی گناه و ستمدیده این سرزمین را از حدقه بیرون آوردند و به طور فجیعی آنان را به دیار نیستی فرستادند و گذشته از غارت اموال عمومی حدود 20 هزار نفر از زنان و دختران را به اسارت بردند و خود آن خان بی ایمان هشت هزار نفر آن ها را به سپاهیان خود بخشید تا مورد تجاوز قرار گیرند و یا به اسارت برده شوند. اگر هم تعدادی از اهالی باقی ماندند، علت این بود که دست جلادان از کثرت و شدت خونریزی، بازماند یعنی دیگر یارای کشتن مردم را نداشتند وگرنه قطع عام به سبب ترحم بر کسی نبود. و سرانجام، شهری که در طول تاریخ در اثر حملات و زود و خوردهای متوالی اجانب از یک سو و خشونت های طبیعی چون سیل، زلزله، قحطی، خشکسالی و شیوع بیماری های گوناگون از سوی دیگر متحمل خسارات جانبی و مالی فراوان شد که آثار شوم آن ها بر چهره شهر و مردم آن به جای مانده است. منتها باز هم حیرت بینندگان را برمی انگیزد، چرا که آن از گران بها و فراوانی از سلیقه و ذوق به جای می گذارد و به هنگام ضرورت نیز نشانه های شجاعت، پایمردی، حوصله، بردباری، حس تعاون، نوع پروری، همدلی و همکاری برای رفع مشکلات در بین مردم آن به چشم می خورد که این خود احیاگر نام این شهر و مردم خونگرم و نیکو خصال آن می باشد.


جاذبه های طبیعی و تفریحی

ییلاقات

  • ده بکری

ده بكری از توابع شهرستان بم در دامنه كوه شیروجبال بارز واقع شده است. كوه های آن از درختان جنگلی پسته، بادام و بادام وحشی پوشیده است. ده بكری در دره ای سرسبز و خنك واقع شده و ازدرخت های گردو، بادام، صنوبر و. .. پوشیده شده است. در این ده خانه های ویلایی نسبتا مدرنی ساخته شده و در فصل تابستان جمعیت زیادی را به سوی خود جذب می كند.

  • کوه بنان

 مركز بخش كوه بنان از بخش های شهرستان زرند، هوایی خوش و طبیعتی زیبا دارد. ماركوپولو از این منطقه دیدن كرده و از آینه های بزرگی نام برده است كه در آنجا ساخته می شد. كوه بنان بوسیله راه آهن با تهران و كرمان و توسط راه آسفالته با زرند و كرمان ارتباط دارد و فاصله آن تا زرند 80 و تا مركز استان 160 كیلومتر است.

  • اسفندقه

 ناحیه خوش آب و هوای اسفندقه در 72 كیلومتری جیرفت و بافت قرار گرفته است. اسفندقه به معنی جایگاه رویش اسفند است و لذا بوته های اسفند آن نیز معروف است. اسفندقه یك بنای با ارزش تاریخی بنام مقبره میرحیدر یا گورخانه دارد كه از دوره صفوی به یادگار مانده است. آب معدنی آن به آب بادگشیكی معروف است و برای امراض پوستی و مفصلی مورد استفاده مردم قرار می گیرد.

  • جوپار

شهر ییلاقی جوپار در جنوب كرمان قرار دارد. این ناحیه پاركی زیبا و باغ هایی جالب و دیدنی دارد. مقبره مطهر امامزاده حسین (ع ) كه گفته می شود فرزند موسی بن جعفر (ع ) است، در آنجا قرار دارد. جوپار ییلاق با صفاست و شهركی نسبتا آباد به شمار می رود. انگور جوپار بسیار مرغوب و معروف است.

  • کوهپایه

 كوهپایه در شرق كرمان قرار گرفته و مشتمل بر آبادی هایی است كه مركز آنها كوهپایه نام دارد. كوهپایه 400 قریه دارد و قسمت اعظم آن ییلاقی است. در دامنه های كوهستانی منطقه مذكور تعداد زیادی چشمه آب شیرین و زلال وجود دارد. بر فراز ده، بالای كوهپایه، آبشاری بس زیبا با چشم اندازی دلفریب وجود دارد و اخیرا از سوی اداره كل آموزش و پرورش استان كرمان اردوگاه آموزشی بزرگی در كنار آبشار احداث شده است.

  • ماهان

 شهر ماهان در جنوب شرقی كرمان واقع شده است. در 6 كیلومتری جنوب ماهان باغی زیبا و بزرگ با ساختمانی جالب وجود دارد. این ساختمان زیبا و ویلایی به باغ شازده معروف است و در دوره قاجاریه بنا گردیده است. از جلو ساختمان باغ شازده بطرف در ورودی شیب تندی است كه با استفاده از این شیب در میان خیابان اصلی باغ حوضچه های متعددی ساخته اند. اطراف این محوطه را انواع درخت های بلند از جمله سرو و سپیدار پوشانده است. در سال 1370 به مناسبت بزرگداشت خواجوی كرمانی این باغ كاملا مرمت شد. ضمنا یک باب مهمانسرای جهانگردی بسیار زیبا و سنتی نیز در مركز شهر ماهان احداث شده است.

  • رابر

رابر در 24 كیلومتری بافت واقع شده است. منطقه فوق یكی از مراكز ییلاقی استان كرمان به شمار می رود و محل اتراق تابستانی عشایر كوچرو است. آب و هوایی مناسب، مناظری زیبا و دیدنی و چشمه سارهای فراوان دارد. در این منطقه آثار تاریخی جالبی از دوران اشكانی و ساسانی به جامانده است. مركز ییلاقی را بر در دامنه كوه مشهور كوه شاه با ارتفاع 4200 متر واقع شده است و به همین دلیل هوایی خنك و كوهستانی دارد. چشمه عروس یكی از نقاط دیدنی رابر است.

  • راین

راین یكی از ییلاقات شهرستان كرمان و از نقاط خوش آب و هوای استان به شمار می رود. راین در دامنه قله كوه هزار با 4450 متر ارتفاع قرار دارد. این كوه در اكثر ماه های سال از برف پوشیده است و آبشاری زیبا دارد. در راین درختان چنار كهنسال و ستبری وجود دارد كه بسیار دیدنی هستند. دره با صفای راین ازدرخت های سرسبز سرو پوشیده شده است.

از دیگر تفرجگاه های ییلاقی می توان به ییلاقات مسکون در جاده بم - جیرفت، ییلاقات دلفارد در جیرفت و ییلاقات در بهشت در جیرفت اشاره نمود.

کوه

  • کوه هزار

این كوه در دهستان راین بم واقع شده و 4465 متر ارتفاع دارد. این كوهستان با 900 كیلومتر مربع وسعت از كوههای سربنه و سرمشك تشكیل شده كه بوسیله ارتفاعات پست تری از سوی غرب به كوههای لاله زار و از جنوب به كوه بهر آسمان اتصال یافته است. رودخانه های مرغزار و تهرود آن را از رشته كوه های جبال بارز جدا می كنند. از دامنه های شرقی این كوهستان رودهای گارچیدان و گیشیگان سرچشمه می گیرند و به رودخانه تهرود می ریزند و از دامنه های شمالی آن رود كشك و چند مسیر سیلابی دیگر به سوی شمال غربی روان می گردد. دامنه های جنوبی و جنوب غربی آن سرچشمه رودهای «رودرو» و «هلیل رود» است.

  • کوه باغ بالا

این کوه در 30 کیلومتری شمال شرق کرمان واقع شده و 3775 متر ارتفاع دارد. این کوه سرچشمه رودهایی چون چتررود است و جزو ارتفاعات پلوار محسوب می شود .

  • کوه قدمگاه

این کوه در 38 کیلومتری جنوب غربی بم و در مجاورت دهستان آب گرم قرار دارد که موقعیت دقیق استقرار آن شرق روستای در رود می باشد .

  • کوه گدار کج اندر کج

این کوه از قله های فرعی کوه لاله زار است که در دهستان قله عسکر شهرستان سیرجان در کیلومتر 105 آن واقع شده است. ارتفاع این کوه 4110 متر است.

  • کوه گلچین

 کوه گلچین در 55 کیلومتری جنوب شرقی کرمان در دهستان ماهانه واقع شده و 4093 متر ارتفاع دارد.

  • کوه شاهزاده

 این کوه در دهستان بزنجان شهرستان بافت و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی آن واقع شده است و ارتفاعی حدود 3650 متر دارد.

  • کوه جوپار

 این كوه با 4135 متر ارتفاع در كرمان واقع شده و 57 كیلومتر طول و بین 10 تا 24 كیلومتر عرض دارد. مرتفع ترین قله های آن بنام سه ساخ بزرگ با 4200 متر ارتفاع و قله بلوچی با 4000 متر ارتفاع درماهان قرار دارند. دهستان های جوپار و ماهان در دامنه های شمالی و شمال شرقی آن از ییلاقات مفرح استان هستند و دهستان های بهرامجرد و دهتازیان در دامنه های جنوبی این كوه قرار دارند و رودخانه تیگرانی از دامنه شمالی آن سرچشمه می گیرد.

  • کوه پلوار

كوهستان پلوار 147 كیلومتر طول دارد و از سوی شمال غربی بطرف جنوب شرقی كشیده شده و 1450 كیلومتر وسعت دارد. بلندترین قله این كوهستان كوه پلوار با 4233 متر ارتفاع است. مهم ترین كوههای این كوهستان از شمال به جنوب عبارتند از: تیغه سیاه، تل زرد، تل شورد، دینر، میانكوه، سیاه كوه گورك، ده مانی روز، خرخسرو، گودرچاه و... مهم ترین رودهایی كه در دامنه های شرقی این كوهستان جریان دارند و به كویر لوت می ریزند، از شمال به جنوب عبارتند از: شیرین رود، رود حرجند، رود دهن غار، رودخرشگی، رود شهداد، رود درسخت، جفتان و خفتان و... و از جمله رودهایی كه بسوی غرب جریان می یابند از شمال به جنوب عبارتند از: رودخانه چترود، آب حسین آباد و رودسفید.

  • کوه بید شیرین

این کوه با ارتفاع 2973 متر در 58 کیلومتری شرق سیرجان واقع شده است و سرچشمه رودخانه حسین آباد سوج می باشد.

  • کوه بیدویه

 ارتفاع این کوه 3230 متر است و در 41 کیلومتری جنوب غرب شهداد واقع شده است .

  • کوه پورکان

این كوهستان در شهرستان رفسنجان واقع شده است و از كوه هایی چون نجیب، اسپزار، محمدآباد، توران كلاته، تنه كوه، زوج، بی سوخته، ده حاجی، نركوه، كمرمدوار، كمر سفید، سنگ آواز و...تشكیل یافته است. بلندترین قله آن كوه پوركان 3443 متر ارتفاع است. مسیل های چندی از این كوهستان سرچشمه می گیرند كه مهم ترین آنها رودخانه جاورچی نام دارد كه رو به شمال جریان یافته و در شوره زارهای پیرامون ناحیه انار فرو می رود. راه اتومبیل رو شهر بابك به دهج و انار از میان این كوهستان می گذرد. این كوهستان در حدود 3800 كیلومتر مربع مساحت دارد.

  • کوه سرمشک

این كوه با 4048 متر ارتفاع در روستای سرمشك جیرفت قرار دارد و دومین قله از كوههای هزار است كه سرچشمه رودهای رودرو و هلیل رود می باشد. قله دندانه هنزا با 3650 متر ارتفاع از ارتفاعات مهم این كوه است كه در جوار روستای هنزا قرار دارد.

  • کوه بی سوخته

 این کوه در 45 کیلومتری شمال غربی شهربابک در قسمت شمال روستای آبدار واقع شده و 2750 متر ارتفاع دارد .

  • کل کوهی

 این کوه با ارتفاع 3765 متر در غرب روستای باغ سرخ از توابع دهستان کوه پنج شهرستان سیرجان در 80 کیلومتری شمال شرقی این شهر واقع شده است.

از دیگر ارتفاعات و قله های استان می توان كوه بید شیرین، كل كوهی و كوه گداركج اندركج در سیرجان- كوه بیدویه در شهداد- كوه باغ بالا و كوه گلچین در كرمان- كوه قدمگاه در بم و كوه شاهزاده در بافت را نام برد.

دریاچه

  • دریاچه های استان

 دریاچه جازموریان، باتلاق بافق، باتلاق گاو خونی و حوزه آبریز حاشیه كویر لوت. دریاچه مهم استان كرمان، هامون جازموریان است كه میزان آب و وسعت آن متغیر است و از جمله دریاچه های دایمی محسوب نمی شود. رودخانه «هلیل رود» از باختر و رود «بمپور» از جانب خاور به این دریاچه می ریزند. چاله لوت واقع در شمال خاوری كوه های كرمان را هم می توان یكی از آبگیر های منطقه به شمار آورد كه از خشک ترین و كم آب ترین حوزه های آب ریز ایران است. حاشیه باختری آن به علت مجاورت با كوه های كرمان به طور نسبی مرطوب تر از دیگر حواشی آن است. رود شور در شمال بیرجند و رود شور گز در جنوب آبگیر از مهم ترین رودهای چاله لوت هستند. این دریاچه در حد فاصل استان سیستان و بلوچستان و كرمان واقع شده و حوزه آب ریز بخش باختری آن، مناطقی از استان كرمان را مشتمل بر شهرستان بافت، كهنوج و سبزواران در بر می گیرد.

  • دریاچه هامون جازموریان

دریاچه مهم استان كرمان، هامون جازموریان است كه میزان آب و وسعت آن متغیر است و جزو دریاچه های دائمی به شمار نمی رود. رودخانه هلیل رود از طرف غرب و رودبمپور از جانب شرق به این دریاچه می ریزند. چاله لوت واقع در شمال شرقی كوه های كرمان را هم می توان یكی از آبگیرهای منطقه به شمار آورد كه از خشك ترین و كم آب ترین حوزه های آبریز ایران است. حاشیه غربی آن به علت مجاورت باكوه های كرمان به طور نسبی مرطوب تر از دیگر حواشی آن است. رودشور در شمال بیرجند و رودشور گز درجنوب آبگیر از مهم ترین رودهای چاله لوت هستند. این دریاچه در حد فاصل استان های سیستان و بلوچستان و كرمان واقع شده و حوزه آبریز بخش غربی آن، مناطقی از استان كرمان را مشتمل بر شهرستان بافت، كهنوج و سبزواران را در بر می گیرد. دریاچه جازموریان در واقع یك حوضچه تبخیری است كه محل تخلیه تمامی زهكش منطقه و رودهای هلیل و بمپور و دیگر انشعابات فرعی رودهای كوچك و فصلی موجود در حوزه است. این دریاچه فقط درسال های پرآب، چند ماهی دارای آب و در سایر اوقات كاملا خشك است .

  • رودهای حوزه آبریز جازموریان

 مساحت این حوزه در حدود 8300 کیلومتر مربع است و شامل رودخانه هایی است که به دریاچه هامون جازموریان می ریزند. مهم ترین رودخانه این حوزه هلیل رود است که شاخه های مهمی مانند زردشت از گوفر، بافت از لاله زار، رابر از الفتح (شاه کوه)، طیل از کوهراز و اسفندقه از ارتفاعات اسفندقه به آن می پیوندند و پس از مشروب نمودن اراضی جیرفت و شهرستان کهنوج وارد هامون جازموریان می شود. این حوزه آبریز، فاقد پوشش گیاهی قابل توجه است و به علت وجود دائمی برف کوه های نامبرده، آب دائم دارد .

  • حوزه آبریز نمکزارهای مرکزی

 از رودخانه های این حوزه می توان فهرج رود و تهرود را نام برد. شاخه های دیگر آن عبارتند از: لاله زار، رودشور، رفسنجان كوسك، چاری، ماهرنگ و كسك

چشمه

  • چشمه حسین آباد

در راین این چشمه در 33 کیلومتری شمال غربی راین- کرمان واقع شده است. این نوع آب ها در دستگاه گوارش باعث قلیایی شدن محیط معده و سپس تحریکات ترشحات آن می گردد و در سیستم کبدی و لوزالمعده به سبب تحریک لوزالمعده و بزاق اثر بهبود بخشی دارند.

  • چشمه قلعه عسکرا

این چشمه در 11 کیلومتری روستای سلطان آباد در جنوب کرمان واقع شده است. این دسته آب ها بیشتر مصرف خارجی دارد و در رفع بیماری های لنفاتیسم، راشیستیسم، برخی از بیماری های پوستی، رماتیسمی و نیز بیماری های زنانه مؤثر است.

  • چشمه آب معدنی قاسم آباد

این چشمه به فاصله شش کیلومتری شرق رفسنجان در روستای قاسم آباد واقع شده است و در اصل قنات قدیمی است که آب آن از سال های گذشته مورد استفاده درمانی اهالی منطقه بوده است. خواص درمانی این نوع آب ها در درمان بیماری های رماتیسمی، گوش و حلق و بینی می باشد. همچنین اثر نیرو بخش نیز دارد.

  • چشمه معدنی ته خاتون

چشمه معدنی ته خاتون در شرق کرمان به فاصله 13 کیلومتری روستای جوشان واقع شده است. آب این چشمه دارای اثر آرام بخش برای دردهای مفصلی و عصبی است.

  • چشمه معدنی قرقره (باب ترش)

این چشمه در فاصله 40 کیلومتری راین کرمان واقع شده است. این نوع آب در درمان خارجی بیماریهای لنفاتسم، راشیتیسم و بیماری های پوستی، رمانیسمی و همچنین بیماری های زنانه مصرف است.

  • چشمه آب معدنی ابارق

این چشمه در جنوب شرقی کرمان در فاصله 11 کیلومتری شمال دهکده ابارق واقع شده است. آب چشمه برای دستگاه هاضمه بدن مفید است. مصرف این دسته آب ها در درمان بیماری های مفصلی نیز توصیه می شود. از آب چشمه برای استحمام استفاده می کند.

باغ

  • باغ سنگی

باغ سنگی در 40 كیلومتری سیرجان و در دهستان بلورد واقع گردیده است. این باغ توسط مردی كر و لال ساخته شده كه در ساخت آن شکوه های خود را در منظره ای بدیع و عجیب بازگو كرده است. باغ سنگی در فضای باغ متروكی كه تمام درختان آن خشك شده بودند، ایجاد شده و بر شاخه های درختان خشكیده آن باریسمان و سیم سنگ های درشت آویخته شده است .

  • باغ شاهزاده ماهان

باغ شاهزاده یكی از عالی ترین و زیباترین باغ های سنتی ایران محسوب می شود. این باغ در نیم فرسنگی ماهان در دامنه كوه های تیگران جلوه گری می كند و از یادگارهای عبدالحمید میرزا فرمانفرما- حاكم كرمان در اواخر دوره قاجار (1297ه.ق.) است. گویند كه چون خبر مرگ ناگهانی حاكم را به ماهان بردند بنایی كه مشغول تكمیل سرد ساختمان بود تغار گچی را كه بدست داشت محكم به دیوار كوبید و كار را رها كرده و فرار نمود. آنطور كه جای خالی كاشی ها همچنان بر سر در ورودی خودنمائی می كند. این باغ دارای سردر ورودی بسیار زیبا عمارت شاه نشین و حمام می باشد. از قسمت های ارزشمند باغ شبكه آبرسانی و حوض های آن می باشد كه در محور مركزی باغ قرار دارد. در جلوی عمارت اصلی حوض بزرگی با پنج فواره مشاهده می شود و آب این حوض كه سرچشمه آن قنات معروف تیگران است به پاشویه سنگی اطراف آن ریخته و از آنجا به طرف ده شرشره آبشار گونه جاری می شود. این شبكه از نظر طراحی شاهكار محاسبه و دقت بشمار می رود. بازسازی باغ شاهزاده بعد از پیروزی انقلاب در سال 1370 همزمان با برگزاری كنگره خواجوی كرمانی انجام شد.

  • باغ فتح آباد

این باغ كه در روستایی در 25 كیلومتری شهر كرمان قرار دارد و الگوی احداث باغ شاهزاده ماهان بوده است از آثار عصر قاجاریه و از یادگارهای فضل علیخان بیگلر بیگی است و به همین دلیل آن را باغ بیگلر بیگی می گویند. عبور آب فتح آباد از میان این باغ به آن صفا و طراوت خاصی می بخشیده است. این باغ توسط سازمان میراث فرهنگی در دست مرمت قرار دارد .

  • باغ بیرم آباد

بیرم سركرده طایفه قاسملو پس از مهاجرت به كرمان به نیابت از محمد خان كارهای حكومت را اداره می كرد. وی دستور داد كه باغ بیرم آباد در جنوب شرقی گواشیر بنا شود. در جای دیگر آمده است كه گنجعلی خان در كنار كرمان باغ بزرگی معروف به بیرم آباد دارد و اگر تركیب تركی نداشته باشد شاید از آبادی های قدیم و مركب از كلمه بی (بغ) و رام (رامش) بوده باشد. ساختمان زیبای در وسط آن با سبك صفوی ساخته شده و كاشیكاری و كتیبه های آن كمابیش باقی است.

  • باغ بیمند سیرجان

در باغ بیمید سیرجان امامزاده ای به نام امامزاده احمد وجود دارد و در كنار آن درخت سرو تناوری است كه طول محیط تنه آن بالغ بر 5/6 متر است. تصور می رود كه قریب هزار سال از عمرش می گذرد و شاید كمتر سروی در كشور ما به این عظمت وجود داشته باشد.

  • باغ موزه هرندی

مجموعه باغ موزه هرندی و بنای موجود در آن مربوطه به اواخر دوره قاجار است. این مجموعه توسط مرحوم عدل السطان بنا گردیده و در سال‪ ۱۳۱۳ شمسی به مرحوم ابوالقاسم هرندی فروخته شده است. این باغ تمامی ویژگی های یك باغ عمارت ایرانی را دارا است. از جمله قسمتهای باغ می توان ساختمان اندرونی، بیرونی، بهارخواب، حمام آشپزخانه و اتاق های مستخدمین، گاو گرد(گاوچاه) حوض و آب نما، اصطبل و درختان میوه را نام برد كه بر اثر مرور زمان دستخوش تغییرات زیادی شده كه می توان به تخریب اصطبل و انبارها، تبدیل آشپزخانه به ساختمان اداری اشاره كرد. اكنون ساختمان موجود در این باغ به عنوان موزه منطقه ای استان كرمان مورد بهره برداری است و همچنین در طبقه همكف این ساختمان موزه، سازهای سنتی استاد مسعود و در طبقه فوقانی آن موزه باستان شناسی قرار دارد

  • باغ ناصریه

باغ ناصریه را محمد حسن خان سردار بنا كرد و عمارت آن به دستور ناصرالدوله فرمانفرما ساخته شد.

دشت ها و کویرها

استان کرمان با توجه به ویژگی های زمین ساختی و طبیعی، دشت های مرتفع و فضاهای کویری گسترده ای دارد که برخی از آن ها همچون دشت ها و مناطق ییلاقی مورد استفاده تفرجگاهی قرار می گیرند. دشت های شهداد و بم و جیرفت بسیار کم ارتفاع هستند و حداکثر 2100 - 1300 متر ارتفاع دارند. کویر وسیع لوت و نمکزارهای آن قسمت عمده ای از شمال شرقی استان را اشغال کرده اند. قسمت هایی از شمال غربی استان را نیز نمکزارها تشکیل داده اند. کویرهای ایران جذابیت های ویژه ای دارند. آب و هوای کویر حداقل برای نیمی از سال مطلوب است. آسمان پر ستاره کویر دیدنی و شگفت انگیز است. سکوت محض، مناظر و چشم اندازهای بدیع، سراب های اغواکننده، زمین های سیاه و سفید، خاک های برآمده، موزاییک ها و لایه های نمکی و سایر مناظر طبیعی و زیبا را می توان در کویر تماشا کرد. علاوه بر این، کویر آثار تاریخی و باستانی متعددی مشتمل بر کاروانسراها، کاخ ها، آب انبارها، قنات ها، مراکز زیارتی و مذهبی و... را در دل خود جای داده است که نشانی از قدمت و دیرینگی زیست انسان در حواشی و محدوده های آن است.

  • دشت های بلورد سیرجان

زیستگاه تابستانی پرنده ای به نام هوبره است که تعداد آن در دنیا کاهش یافته اما خوشبختانه در استان کرمان به تعداد زیاد دیده می شود.

تالاب جازموریان

تالاب جازموریان که در فصل زمستان زیستگاه مناسبی برای هزاران پرنده مهاجر از جمله فلامینکو، انواع غاز، اردک و مرغابی وحشی و به ویژه محل مناسبی برای زمستان گذرانی هوبره است.

چاله لوت

واقع در شمال شرقی کوه های کرمان را می توان یکی از آبگیرهای منطقه به شمار آورد که از خشک ترین و کم آب ترین حوزه های آبریز ایران است. این دریاچه در حد فاصل استان های سیستان و بلوچستان و کرمان واقع شده و حوزه آبریز بخش غربی آن، مناطقی از استان کرمان را مشتمل بر شهرستان بافت، کهنوج و سبزه واران در بر می گیرد.

پوشش گیاهی

استان کرمان دارای پوشش گیاهی خاص نواحی کویری است. در این منطقه جنگل قابل توجهی وجود ندارد و رستنی های آن نیز محدود به برخی گونه های بیابانی و کویری است. رستنی های استان کرمان را درختان ارژن و گز و برخی گیاهانی که کاربرد دارویی و صنعتی دارند، تشکیل می دهند. برخی از گیاهان چون گل گاوزبان و کتیرا نیز در کوه های شمالی استان کرمان می رویند. در استان کرمان به لحاظ موقعیت جغرافیایی، طبیعی و شرایط اقلیمی، گونه های مختلف حیوانات وحشی و اهلی در قسمت های کوهستانی و جلگه ای آن زندگی می کنند. به همین خاطر نیز مناطقی از محدوده استان تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار گرفته و از نظر صید و شکار جزء نواحی ممنوعه اعلام شده است. از مناطق حفاظت شده استان که ویژگی هایی در خور توجه دارند می توان به مناطق "خبر" و "ارزوییه بافت" اشاره کرد. در این نواحی پرندگانی نظیر کبک، تیهو، سینه سیاه و انواع قوش و شاهین و کبوتر زندگی می کنند. در نواحی سردسیری و گرمسیری استان نیز حیواناتی مانند پلنگ، یوزپلنگ، گرگ، روباه، خرس سیاه، شغال، کفتار، خرگوش، انواع مار، کل، بز، میش و قوچ زندگی می کنند و در دشت ها گورخر وجود دارد.

منطقه پاسیب

منطقه پاسیب در نزدیکی چترود (حد فاصل کرمان - زرند) با کوه های زیبا و پوشش گیاهی متنوع است.

لوت زنگی آباد

لوت زنگی آباد واقع در جنوب شهرستان بم که تنها زیستگاه نوعی آهو است به نام چینکارا که برای گردشگران خارجی به خصوص زیست شناسان و متخصصان بسیار جالب توجه خواهد بود.

تپه کنار صندل

در طول 400 کیلو متر رودخانه هلیل تا کنون بیش از 100 منطقه باستانی شناسایی شده است. محوطه های تاریخی جیرفت که در طول هزاره های سوم پیش از میلاد آثار ارزشمندی را در خود جای داده است، جزء غنی ترین محوطه های تاریخی جهان محسوب می شوند. یکی از بقایای این تمدن عظیم تپه کنار صندل است که در 30 کیلومتری جیرفت قرار دارد. سازه های خشتی آن که به عنوان مرکز مذهبی استفاده می شده است و در بالای آن معبدی قرار دارد یکی از عظیم ترین زیگورات هایی یافت شده در دنیا بیش از چهار میلیون خشت است. این تپه قسمتی از شهری بوده که یک طرف آن وسعت دو کیلومتر داشته است. در دومین فصل کاوش ها که در سال گذشته انجام شد باستان شناسان موفق شدند آثار خطی مربوط به 3000 سال پیش، یعنی همزمان با اختراع خط در بین النهرین و سامرا در عراق است. در لوح گلی که در عراق کشف شده به عظمت این تمدن اشاره شده است. حفاری های اخیر جیرفت ابعاد تازه ای از تمدن هزاره های قبل از میلاد را در جیرفت نمایان ساخت. کنار صندل در نزدیکی حسین آباد قرار دارد. امروزه تپه شمالی و جنوبی کنار صندل از تپه های باستانی مورد توجه هستند که هیئت های کاوش در آن ها به حفاری مشغولند تا راز دیرینه این سرزمین را کشف کنند. در اطراف این دو تپه، از دیگر محوطه های باستانی، می توان به قلعه کوچک و گورستان محطوط آباد نیز اشاره کرد.

عشایر و گذرگاه های ایلی

زیست بوم های عشایری از فضاهای جالب توجه استان کرمان است. که از نظر توسعه صنعت جهانگردی و ایرانگردی حایز اهمیت می باشد. ایلات کرمان در دامنه کوهستان های پاریز، کوه پنج، کوه چهل تن، بیدخون، کوه شاه، کوه هزار و ساردوییه زندگی می کنند که تا حدود بندر عباس و میناب نیز به ویژه در فصل زمستان پراکنده می شوند. عشایر استان به سه گروه کاملا کوچرو، نیمه کوچرو و اسکان یافته تقسیم می شوند: عشایر کاملا کوچرو به اقتضای شغل دامداری تابستان ها را در مناطق کوهستانی خوش آب و هوا و زمستان ها را در مناطق گرمسیری به سر می برند. عشایر سیرجان، بافت و جیرفت از این گروه به شمار می روند. عشایر نیمه کوچرو شامل عشایر بومی شهرستان جیرفت (منطقه کهنوج و جبال بارز) و عشایر بومی شهرستان بم می باشند. عشایر اسکان یافته در منطقه شهر بابک، در نواحی ده شتران، مهند، پا قلعه و اطراف جوزود زندگی می کنند. این گروه در زمستان ها در روستاها و در سه ماه بهار و اوایل فصل تابستان رمه گردانی می کنند. ایل راه های عشایر استان عبارتند از: تنگه دلفارد که مسیر عبور عشایر ساردوییه می باشد و به جلگه جیرفت و رودبار منتهی می شود. گذرگاه اسفندقه که مسیر عبور عشایر بافت و جیرفت است. گذرگاه دشت آب که مخصوص عشایر بافت است که با عبور از این گذرگاه به جلگه ارزوییه، صوغان، کلاشگرد جیرفت و گروهی هم از طریق کوه شاه احمدی به استان ساحلی هرمزگان می روند. گذرگاه چاه قلعه و پوزه خون که مسیر عبور عشایر سیرجان است و تا استان های ساحلی امتداد می یابد.

مناطق حفاظت شده حیات وحش

در استان کرمان به لحاظ موقعیت جغرافیایی، طبیعی و شرایط اقلیمی، گونه های مختلف حیات وحش در قسمت های کوهستانی و جلگه ای آن زندگی می کنند و به همین دلیل مناطقی از محدوده استان تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار گرفته و از نظر صید و شکار جزء نواحی ممنوعه اعلام شده است. از مناطق حفاظت شده استان که ویژگی هایی در خور توجه دارند می توان به مناطق خبر و ارزوییه بافت اشاره کرد. در این نواحی پرندگانی نظیر کبک، تیهو، سینه سیاه و انواع قوش و شاهین و کبوتر وحشی زندگی می کنند. در نواحی سردسیری و گرمسیری استان نیز حیواناتی مانند پلنگ، یوزپلنگ، گرگ، روباه، خرس سیاه، شغال، کفتار، خرگوش، انواع مار، کل، بز، میش و قوچ زندگی می کنند و در دشت ها گورخر نیز گزارش شده است. همچنین پناهگاه حیات وحش مهرییه، پناهگاه حیات وحش مهرییه که جنگل های منحصر به فرد کهور دارد، منطقه شکار ممنوع شهر بابک (گودچاه)، منطقه شکار ممنوع انجرک رابر، منطقه شکار ممنوع کوه شیر بم، منطقه شکار ممنوع کوه نو درهنگ، جنگل های بنه و بادام چاه زار سیرجان، مناطق دیدنی زرند و کوهبنان از دیگر مناطق حفاظت شده استان کرمان است.

  • منطقه حفاظت شده بیدوییه بردسیر

منطقه حفاظت شده بیدوییه بردسیر شامل 1200 راس آهو و تپه ماهورهای بسیار زیبا است.


آثار تاریخی و فرهنگی

موزه

  • موزه مردم شناسی (حمام گنجعلی خان)

حمام گنجعلی خان در ضلع جنوبی مجموعه گنجعلی خان قرار دارد در سال 1020 ه. ق به فرمان گنجعلی خان حاکم وقت کرمان ساخته شده است. این حمام در سال 1350 پس از تعمیرات لازم و تهیه مجموعه هایی از وسایل سنتی حمام، همراه با صحنه ها و پیکره هایی از شیوه و نحوه حجامت، سرتراشی و چگونگی آداب و تشریفات استحمام برای نخستین بار به موزه مردم شناسی تبدیل شد.

  • موزه زرتشتیان

این موزه در محل آتشکده واقع شده که در جشن تیرگان سال 3743 یزدگردی (10/4/1384) به طور رسمی توسط رییس سازمان میراث فرهنگی وقت افتتاح شد.

  • موزه شهید باهنر

موزه شهید باهنر کرمان از آثار ماندگار و ارزشمند کنگره بزرگداشت شهید دکتر محمد جواد باهنر است که در بیستمین سالگرد شهادت آن شهید بنا شد و در تاریخ هفتم شهریور ماه 1380 افتتاح گردید.

  • موزه جبلیه

این گنبد هشت ضلعی است و مصالح به کار رفته در دیوارها سنگ لاشه با ملات گچ از بیرون و آهک از داخل است که در سال 1376 ه. ش ثبت آثار ملی شد. چندی پس از آن مرمت شده و در سال 1383 به موزه جبلیه ( کتیبه های تاریخی) تبدیل گردید. این موزه در خیابان شهدا واقع است.

از دیگر موزه های استان می توان به موزه دفاع مقدس، موزه هنرهای معاصر صنعتی، موزه ضرابخانه (موزه سکه) و موزه شاه نعمت الله ولی اشاره نمود.

مسجد، امامزاده

  • مسجد چهل ستون

مسجد چهل ستون به فرقه شیخیه تعلق دارد و در نبش خیابان شریعتی قرار گرفته است. این مسجد به همت حاج آق علی رفسنجانی در سال 1286 ه. ق به اتمام رسیده است. این مسجد متشكل از چهل ستون سنگی یكپارچه و بخش های الحاقی است كه بر وسعت و زیر بنای آن افزوده است .

  • مسجد گنجعلی خان

این بنا در گوشه شمال شرقی مجموعه گنجعلی خان كرمان واقع شده است و در واقع موزه كوچكی از هنرهای تزئینی اسلامی نظیر كاشی كاری، گچبری و خطاطی است كه به سبك زیبایی آراسته شده اند. این مسجد در سال 1007 ه. ق بنا شده و 14 باب مغازه از مجموعه یاد شده موقوفه این مسجد شده اند.

  • مسجد جامع

این مسجد جزئی از مجموعه مظفری است كه امیر مبارزالدین محمد مظفر میبدی یزدی درسال 750 ه. ق آن را به اتمام رسانده است. این مسجد یكی از قدیمی ترین بناهایی است كه از سلاطین ایرانی بعد از آل بویه باقی مانده است. این بنا سردری رفیع و عظیم در ضلع شرقی دارد كه با كاشی كاری هایی زیبا تزئین یافته و برج ساعت آن زینت بخش سردر رفیع آن است. ساختمان مسجد بر طبق اصول قرینه سازی، دو ایوان بزرگ تابستانی و زمستانی دارد.

  • مسجد پامنار

این مسجد نیز از بناهای قرن هشتم و از آثار حکومت آل مظفر است.

  • مسجد ملک (امام خمینی)

 این مسجد چهار ایوانی در قرن پنجم هجری قمری یعنی زمان سلجوقیان بنا شده است. قسمت های مختلف مسجد مخصوصا صفه اصلی در زمان وكیل الملك (1285 ه. ق) و ایوان شرقی در قرن اخیر بوسیله مرحوم دیلمقانی بازسازی شده است. آنچه از قسمت های اصلی دوره سلجوقی برجای مانده، برج آجری ضلع شمال شرقی و سه محراب گچبری شده است. برج آجری مذكور كه در گذشته فرو ریخته و فقط قسمتی از آن باقی مانده بود بعدها مورد حفاظت قرار گرفته و مرمت گردیده است .

  • مسجد امام

این مسجد در خیابان امام خمینی(ره) شهر قرار دارد و از بناهای دوران سلجوقی است. مسجد امام از نوع مساجد چهار ایوانی و یكی از بزرگترین مسجدهای كرمان به شمار می رود. سابقه تاریخی این بنا به قرن پنجم هجری عصر سلجوقی می رسد و ساخت آن را به ملك توران شاه منصوب داشته اند. قسمتهای مختلف این مسجد به مرور زمان و به كرات تعمیر شده و مخصوصا صفه اصل در زمان وكیل الملك ‪ ۱۲۸۵ه.ق بازسازی شده است. آنچه از قسمت های اصلی دوره سلجوقیان برجای مانده است، برج آجری ضلع شمال شرقی و سه محراب گچبری شده می باشد. مسجد امام بیش از ‪ ۱۰۷متر عرض دارد و در چهار طرف آن شبستان هایی ساخته شده است. معروفترین شبستان آن شبستان امام حسن است و در قسمت غربی آن ایوان بزرگی با روكش كاشی خوش رنگ معقلی برجای مانده است.

‬‬

‬‬

مسجد وکیل الملک، مسجد پامنار و مسجد امام زمان از دیگر مساجد قدیمی استان می باشند.

یخدان، یخچال

  • یخدان عباس آباد

 یخدان عباس آباد در نزدیكی شهر رفسنجان از بناها و یادگارهای حاج آقا علی رفسنجان بانی مجموعه حاج آقا علی كرمانی است. این بنا شامل حصار بلند و مخزن یخ است كه از خشت بناگردیده و تزئینات خشتی زیبایی دارد. این بنا در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .

  • یخدان مویدی

 پلان یخدان مؤیدی دایره ای و پوشش آن از خشت و ملاط رس است و بصورت گنبدی بزرگ احداث شده است. یخدان مؤیدی در شهر كرمان جای گرفته و اطراف آن فضای سبز جالبی احداث شده و آن را به عنصر جهانگردی جالب تبدیل كرده است .

  • یخچال حاج آقا علی

یخچال حاج آقاعلی در روستای عباس آبادحاجی در شش كیلومتری شمال رفسنجان واقع شده است. بنا در دوره قاجار ساخته شده است و مصالح ساختمانی بكار برده شده در آن شامل خشت، اندود كاهگل، آجر و قلوه سنگ (در چاله یخ) می باشد .

  • یخچال کبوتر خان

 یخچال كبوتر خان رفسنجان در روستای كبوترخان در 23 كیلومتری شرق رفسنجان واقع شده است. ساختمان آن مربوط به دوره ساسانی است و مصالح به كار رفته در آن خشت و اندودكاه گل می باشد. این یخچال در حال حاضر دچار فرسایش شدید گشته و رو به ویرانی می رود .

  • یخچال لنگر ماهان

یخچال لنگرماهان در خارج روستای لنگر در پنج كیلومتری شمال شرقی ماهان قرار دارد. بنای آن مربوط به دوره قاجار است. برای ساخت این یخچال از خشت با اندود كاه گل و همچنین قلوه سنگ (در پی)استفاده شده است. این بنا به علت بارش برف و باران آسیب دیده است و در حال حاضر متروك می باشد .

  • یخچال مویدی

یخچال مؤیدی كرمان در خیابان ابوحامد شهر كرمان قرار دارد. قدمت آن احتمالا به دوره صفوی می رسد و مصالح استفاده شده در ساخت آن شامل خشت خام و ملات گل و اندود كاه گل می باشد. در حال حاضر این بنا از طرف سازمان میراث فرهنگی مورد مرمت قرار گرفته است.

  • یخچال محمود آب

 یخچال محمود آباد سیرجان در ابتدای روستای محمود آباد سید در 20 كیلومتری سیرجان قرار دارد. قدمت آن احتمالا به اوایل دوره قاجار می رسد و مصالح به كار رفته در آن خشت خام و اندود كاهگل می باشد. در حال حاضر گنبد بنا دچار فرسایش شدیدی شده است و كاربردی ندارد .

  • یخچال های حاج رشید

 یخچالهای حاج رشید سیرجان (دو یخچال) در نزدیكی بلوار شیخ فضل الله نوری شهر سیرجان واقع شده اند. تاریخ ساخت آنها سال 1271 هجری قمری است و مصالح به كار رفته در ساختمان آنها شامل لاشه سنگ، قلوه سنگ و خشت می باشد. این دو یخچال و دیوار آنها توسط سازمان میراث فرهنگی مرمت شده و فعلا كاربردی ندارد.

آب انبار

  • آب انبار علیمردان خان

 این آب انبار در مجموعه گنجعلی کرمان واقع شده است. آب انبار تاریخی علیمردان ( پسر گنجعلی خان) که در داخل بازار مسگری واقع شده، دارای ویژگی های معماری جالبی است که توجه بینندگان را به خود جلب می کند.

  • آب انبار مقبره شاه نعمت الله

ولی آب انبار مقبره شاه نعمت الله ولی در شهر ماهان واقع شده است. این بنا در محل مقبره شاه نعمت الله ولی (یكی از عرفای قرن هشتم) ساخته شده است. این آب انبار مربوط به قرن هشتم هجری قمری است كه در حال حاضر بلا استفاده مانده است و از آن استفاده ای نمی شود .

  • آب انبار مجموعه گنجعلیخان

 مجموعه گنجعلیخان در شهر كرمان قرار دارد. این مجموعه در دوره صفویه به دستور گنجعلیخان و توسط یك معمار به نام سلطان محمد معمار یزدی ساخته شده است. مجموعه گنجعلیخان شامل قسمتهای مختلف مانند میدان، كاروانسرا، مسجد، ضرابخانه، آب انبار و حمام می باشد.

مدرسه

  • مدرسه ابراهیم خان

این مدرسه به فرقه شیخیه تعلق دارد. عناصر فضایی - كاركردی مدرسه عبارت است از حجره، محل تدریس، كتابخانه، مسجد، اتاق های خادم، چراغدار، آبكش و سرویس های بهداشتی. ساختمان آن از شاه نشین و محراب، ایوانچه ها و غرفه های اطراف تشكیل شده است. تزئینات نمای داخلی بنا، كاشی هفت رنگ با نقش گل و بوته، گلدان و باغ، مقرنس كاری و گچبری است. تاریخ كاشی كاری این مدرسه 1230 ه. ق است. رفیع ترین و زیباترین بادگیر كرمان در بام این مدرسه احداث شده است. ایوان شرقی و برج ساعت این مدرسه كاشی كاری و چشم اندازی زیبا دارد.

  • مدرسه گنجعلی خان

بنا در میدان گنجعلی خان كرمان واقع شده و روزگاری مدرسه ای پر رونق بود كه بعدها به كاروانسرا تبدیل گردید. بر كاشی های كتیبه سردر آن تاریخ 1007 ه. ق مطابق با 1598 م نقش بسته و معمار آن محمد سلطانی یزدی بوده است. حجره های متعدد آن در دو طبقه با شیوه معماری زیبایی طراحی شده اند. این بنای تاریخی در حال حاضر محل سازمان میراث فرهنگی كرمان و دفتر مطالعات فنی جهاددانشگاهی است. نمای داخلی و خارجی این مدرسه، كاشی كاری معرق دارد كه از عصر صفوی به یادگار مانده است .

مدرسه شفیعیه و مدرسه حیاتی از دیگر مدارس قدیمی استان می باشد.

برج

  • برج نادری

میل نادری از آجر ساخته شده و تزیینات آجرکاری جالب توجهی دارد. این میل که برای راهنمایی کاروانیان بم و فهرج در مسیر راه زاهدان - کرمان قرار گرفته، گویا به دستور نادرشاه در سال های 1160-1149 ه. ق احداث شده است.

  • برج نگار

این برج یکی از زیباترین برج های بر جای مانده از دوره سلجوقی است که در مسیر بافت و زنجان قرار گرفته است. برج نگار، آجرچینی بسیار زیبایی دارد و کتیبه ای به خط کوفی از کاشی فیروزه ای برروی آن نصب شده است.

آرامگاه، بقعه

  • آرامگاه آخوند

مقبره آخوند، بنای آجری گنبد داری به شكل كثیر الاضلاع است كه نمای خارجی آن طاق نماهای مضاعف و 9 دهنه ایوان دارد. ورودی آرامگاه از قسمت جنوبی از طریق دو شاه نشین و پلكان به محوطه فوقانی و طبقه دوم منتهی می گردد و توسط راه پله ای مارپیچ به گنبد دو پوشه مرتبط می شود. در زیرگنبد آن سنگ قبری از مرمر به طول 2 متر و عرض یك متر وجود دارد. مقبره آخوند احتمالا از آثار قرن یازدهم هجری قمری است. این بنا در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است .

  • امامزاده زید

 در شهداد کرمان واقع است. قدیمی ترین اثر از مجموعه آستانه امامزاده، ایوان خشتی است به طول 90/8 و عرض 85/5متر با ضخامت 50/1 متر. تاریخ ساخت به قرن هفتم می رسد.

آرامگاه امیر حیدر، آرامگاه میرزبیر، آرامگاه شاه فیروز، آرامگاه شاه نعمت الله ولی، آرامگاه شاهزاده حسین جوپار، مقبره خواجه اتابک، مقبره میرحیدر (گورخان)، بقعه پیر بابا مسافر و بقعه پیر برحق (جارسوز) از آرامگاه های این استان می باشند.

گنبد

  • گنبد جبلیه

این گنبد كه به گنبد گبری نیز شهرت دارد در كرمان واقع شده است. پلان این بنا، هشت ضلعی  است و طاق نماهای متعددی دارد. مصالح آن سنگ و گچ است و گنبد آن از آجر ساخته شده است. شیوه سبك  معماری آن گویای تعلق آن به اواخر عصر ساسانی است كه یا احتمالا اوایل اسلام تعمیر و مرمت شده و یا با الهام از معماری ساسانی بنا گردیده است  .

  • گنبد مشتاقیه (سه گنبد)

 این گنبد در فلكه مشتاقیه كرمان قرار دارد و در دوره قاجاریه احداث شده است. سه گنبد بر روی سه مقبره بنام مشتاق علیشاه، شیخ اسماعیل و كوثر علیشاه بنا گردیده است. مشتاق علیشاه از متصوفه قرن سیزدهم هجری قمری است كه در سال 1206 ه. ق به دلیل اعتقادات خاص سنگسار شده است. جرم مشتاق این بود كه قرآن را بانوای سه  تار می  خوانده است. گنبدی كه بر روی مزار مشتاق قرار دارد در سال  1260 ه. ق بنا گردیده است. از جمله آثار هنری مقبره فوق كاشی  كاری و تزئینات داخل آن است  .

  • گنبد سبز

 گنبد سبز از بناهای قرن هفتم هجری قمری شهر كرمان است كه به قپه سبز نیز معروف است. این اثر از بقایای مدرسه و آرامگاه قراختائیان كرمان به یادگار مانده است. در حال حاضر فقط سردر ورودی  مدرسه به جا مانده است. سقف ایوان آن بر اثر زلزله فروریخته و در دوران بعد بازسازی شده است. زیباترین  قسمت ایوان، كاشی كاری معرق آن است. دو ستون دو طرف ایوان نیز زیبا و قابل توجه است .

کاروانسرا

کاروانسراها عبارتند از:

  • کاروانسرای هندوها
  • کاروانسرای لحاف دوزی ها
  • کاروانسرای میرزاحسن
  • کاروانسرای گنجعلی خان
  • کاروانسرای قطب آباد
  • کاروانسرای وکیل

میرزا علینقی، حاج مهدی، آقا علی، حاج آقا عبدالله، گنجعلی خان، هنود، سردار، سرای جر، تیمچه لحاف دوزها و تیمچه کوزه گرها از کاروانسراهای کرمان می باشند.

کاروانسراهای سنگ نو و خانه سرخ در جاده کرمان - سیرجان،سورچ و هروز آباد در جاده کرمان- راور، قلعه چشمه در جاده بم- زاهدان، چاه کرو، رباط در جاده کرمان- مشهد، ماهان در جاده کرمان- ماهان، باغین در جاده رفسنجان - کرمان و خرگور در جاده کرمان- سیرجان از دیگر کاروانسراها می باشند.

قلعه

  • قلعه دختر و قلعه اردشیراز

یادگارهای هنر معماری پیش از اسلامی است که قدیمی ترین آثار تاریخی در کرمان نامیده می شوند. این قلعه که در بیشتر تواریخ به نام قلعه کوه آمده در مشرق شهر کرمان بر فراز صخره هایی از سنگ قرار گرفته و بقایای آن اعجاب بینندگان را بر می انگیزد. ساختمان های این قلعه روی هم به دو قسمت مجزا تقسیم می شوند. قسمتی که بر فراز قلعه نسبتا مرتفع جنوب شرقی قرار دارد و سابقا قلعه کوه نامیده می شد و کاملا به علت وضعیت طبیعی از قلعه دیگر مجزاست. قسمت دوم بر تپه کوتاه تری قرار دارد و به قلعه دختر موسوم است. قلعه اردشیر در بالای تپه مرتفعی واقع شده که تا سطح جلگه قریب پانصد پا ارتفاع دارد. دیوارهای قلعه از خشت های بسیار ضخیم ساخته شده است.

  • قلعه سموران

این قلعه از سنگ های مرمر متمایل به قرمز ساخته شده و در شرق شهر جیرفت بر فراز کوهی قرار دارد. دیواره بالای کوه که حدود هزار متر مربع می باشد از صخره ها و پرتگاه های طبیعی تشکیل شده است. در قسمت هایی که امکان نفوذ دشمن می رفته، دیواری بلند شامل دو دروازه در ضلع شمالی و ضلع جنوبی با 12 برج دیده بانی احداث شده است. در ارتفاع 200 متری بالای قلعه، دیوار سنگی دیگری با ملات آهک وجود دارد که دور تا دور قلعه احداث شده است. کناره درونی این دیواره محل نگهداری اسب ها بوده است. چاه نسبتا عمیق قلعه با گذشت قرن های متمادی هنوز عمق خود را حفظ کرده و طرز سنگ چینی کناره های آن بسیار جالب توجه است. بالای قلعه دو حوض قرار دارد که آب باران را جمع می کرده است. دیواره آجری حوض با روکش ظریفی از ماسه و آهک پوشیده شده است. ساختمان قلعه سموران به قرون قبل از اسلام تعلق دارد. ولی در قرون اولیه اسلامی بازسازی شده و در دوران حکومت سلجوقیان نیز قلعه مشهوری بوده است.

عمارت، خانه قدیمی

  • عمارت باغ شاهزاده ماهان

این باغ كه در 6 كیلومتری ماهان قرار دارد، به دستور عبدالحمید میرزا فرمانفرما حاكم كرمان در اواخر دوره قاجاریه احداث شد. عمارت زیبای این باغ، قسمت های مختلف از جمله سردر، شاه نشین و حمام دارد. از دیگر قسمت های ارزشمند این باغ نحوه آبرسانی و حوض های آب آن است كه به صورت پلكانی است .

  • عمارت باغ هرندی

 باغ هرندی و ساختمان آن از بناهای جالب توجه دوران اخیر است كه به مناسبت توقف تاریخی رضاخان در مسیر آخرین سفر (تبعید) اهمیت تاریخی نیز یافته است. بانی این باغ و عمارت مرحوم عدل السلطان است.

خانه والی میرحسینی و خانه بهادرالملک بردسیر از دیگر خانه های قدیمی استان می باشند.

حمام

  • حمام ابراهیم خان

 این‌ حمام‌ قدیمی‌ در وسط‌ بازار ابراهیم‌ خان‌ كرمان‌ واقع‌ شده‌ و به‌ دو بخش‌ رختكن‌ و گرمخانه‌ تقسیم‌ می‌شود. این‌ حمام‌ از سال‌  1321 ه . ق‌ تاكنون‌ دایر است‌ .

  • حمام بهادرالملک

حمام بهادرالملك در دوران قاجاریه و در بردسیر احداث شده است.

  • حمام بهادر لاله زار

 حمام تاریخی بهادر لاله زار که در بردسیر واقع شده، از دوران قاجاریه به یادگار مانده است.

حمام گنجعلی خان،حمام یا چایخانه سنتی وکیل، حمام باغ شازده در ماهان، حمام های ته باغ لله و میرزا اسماعیل وزیر در کرمان، حمام نگار در روستای نگار از توابع کرمان و حمام سید عباس در بم از دیگر حمام های استان می باشند.

غار

  • غار آهکی طرنگ

غار آهکی طرنگ به عنوان مهمترین و طولانی ترین غار استان کرمان که در نوع خود بی نظیر و دارای مناظر و جلوه های طبیعی بسیار زیبا و پدیده های شگفت انگیز است که خود از جاذبه های طبیعی گردشگری استان کرمان محسوب می گردد و می تواند به عنوان یک قطب گردشگری در جنوب غربی استان کرمان ایفای نقش نماید. این غار از جمله غارهای متعدد مناطق کوهستانی استان کرمان می باشد که در فاصله 230 کیلومتری جنوب غربی شهر کرمان واقع شده است. جهت دسترسی به این غار از شهر کرمان مرکز استان کرمان، می بایست از طریق جاده ای موسوم به جاده جوپاری سفر را آغاز نمود که تقریبا با طی 15 کیلومتر از این جاده به دو راهی بافت جوپار رسیده و از طریق جاده مخصوص بافت و بعد از گذشتن از آبادی های و مکان های متعدد از جمله روستای بهرامجرد - شهرنگار - گردنه سنگ صیاد - روستای قلعه عسکر - گردنه کفنوییه - روستای کیسکان - به شهر کوچک بزنجان رسیده که اینجا جاده به دو راه منشعب می گردد، جاده ای که به سمت چپ امتداد می یابد به شهر رابر و امتداد مستقیم جاده با طی مسافت هشت کیلومتر به شهر بافت منتهی می شود. حال از شهر بافت جاده ای آسفالته به سمت جنوب وجود دارد، موسوم به جاده ارزوییه - خبر که با طی تقریبا 50 کیلومتر از این جاده و گذشتن از چندین پارچه آبادی و بعد از گذشتن از دو راهی خبر - ارزوییه، جاده را به سمت ارزوییه ادامه داده تا به یک دو راهی می رسیم. اینجا از جاده اصلی ارزوییه یک جاده آسفالته فرعی منشعب می گردد که به سمت آبادی های متعدد که مهمترین آن ها روستای گوشک است منتهی می گردد. این جاده نیز جاده گوشک نامیده می گردد. از این دو راهی تا روستای طرنگ حدود 20 کیلومتر فاصله است که تقریبا نیمی از راه،جاده آسفالته و نیم دیگر راه جاده شنی نسبتا خوبی است. روستای طرنگ روستایی بزرگ و تقریبا مهمترین روستای منطقه بعداز گوشک محسوب می گردد. ادامه جاده با فاصله اندک به روستای گوشک امتداد می یابد. گروه هایی که جهت دیدن غار طرنگ از مناطق دور دست می آیند به روستای طرنگ وارد می گردند. این روستا می تواند جهت اقامت افراد گروه مکان بسیار مناسب و خوبی باشد. دهانه غار حدود شش متر است و در ارتفاع تقریبا 3000 متری از سطح دریا واقع شده است. گر چه این غار در گذشته توسط هیئت کوهنوردی کرمان شناسایی و مسیرها و دالان ها و دهلیز های غار علامت گذاری و بعضا نام گذاری شده اند و در طول غار علایم و فلش هایی هم جهت راهنمایی افراد وجود دارد، که فلش های قرمز رنگ مسیر های ناشناخته و یا بن بست غار را نشان می دهد و فلش های سفید رنگ که مسیرهای مطمین جهت رفتن به انتهای غار را نشان می دهند و باید آن ها را دنبال نمود. از دهانه غار کمی که به سمت داخل غار برویم مسیر نسبتا کم شیب است اما کم کم شیب بیشتر می شود و از یک شیب نسبتا تند که می بایست دست به سنگ و با احتیاط کامل پایین رفت، به یک راهرو می رسیم. اینجا می بایست مسیر مستقیم در امتداد حرکتمان به درون غار را رها نموده و در امتداد دیگر راهرو که در جهت عکس مسیر پیموده شده تا این مرحله است را دنبال نمود. این قسمت راهرو تنگ تر و پرشیب تر شده و سنگ های آن بسیار صاف، صیقلی و لغزنده است و باید احتیاط بیشتر نمود تابه دهانه چند حفره خیلی عمیق که این حفره ها در زیر به یک تالار نسبتا بزرگ منتهی شوند و این حفره ها در سقف این تالار می باشند برسیم. در اعماق غار دمای هوا در تمام فصول تقریبا معتدل و ثابت بین 14 تا 20 درجه سانتیگراد است و از تهویه نسبتا خوبی از هوا برخوردار است. به طوری که در هیچ جای آن کمبود هوا و اکسیژن احساس نمی گردد. فقط بر اثر تردد زیاد ممکن است گرد و غبار در هوا پخش گردد که بهتر است از ماسک های طبی استفاده گردد. در این غار هیچ پوشش گیاهی قابل مشاهده ای وجود ندارد. ولی زندگی جانوری آن شامل جانورانی مثل خفاش و انواعی از حشرات مانند پشه، سوسک سیاه و... که از فضله خفاش تغذیه می کنند، رویت گردید. طول مسیر پیموده شده غار تقریبا 500 متر است و عرض راهروهای و تالار های غار بین یک متر تا 15 متر متغیر است.

  • غار میرزا

غار میرزا در ارتفاع 2342 متری از سطح دریا قرار دارد و از نقطه نظر فنی از درجه سختی بالایی برخوردار است. غار میرزا دارای هشت تالار اصلی و چهار تالار فرعی است که هرکدام ویژگی های خاصی را دارند و در بخش میانی غار 90 متر فرود در فضای معلق، غار نورد را به دنیای اسرار آمیزی می رساند و وسعت غار مذکور در این قسمت به 150 متر مربع می رسد که این خصوصیت این غار را در بین غارهای کشور کم نظیر و در میان غارهای استان بی همتا کرده است. تنوع رنگ و زیبایی قندیل ها که در طول میلیون ها سال به وجود آمده اند، بیننده را میخکوب می نماید و ارتفاع بعضی از آن ها به چهار متر می رسد که سقف تالار را به کف آن متصل می نماید. در تالار غربی فسیل جانوری وحشی از موارد شگفت غار به شمار می آید. تیم غارنوردی کمیته امداد و نجات کوهستان در انتهای تالار شمالی به برکه آبی به وسعت 250 متر مکعب برخوردند که آب زلال و گوارایی در آن جریان داشت. در سقف تالار شمالی دهلیزی به طول 70 متر وجود دارد که ورود به آن مستلزم سنگ نوردی های متعددی می باشد.

بازار

بازارهای استان عبارتند از:

  • مجموعه بازار کرمان
  • بازار میدان ارگ (توحید)
  • بازار اصلی کرمان
  • بازار ارگ
  • بازار گنجعلیخان
  • بازار اختیاری
  • بازار سردار
  • بازار مظفری
  • بازار عطاری
  • بازار قدمگاه (راجی کرمانی)
  • بازار قلعه (محمود)
  • بازار میدان قلعه
  • بازار مسگری
  • بازار کلاه مالی
  • بازار زرگری (قیصریه ابراهیم خان)
  • بازار کفاش ها
  • بازار حاج آقا علی (رفسنجانی)
  • بازار عزیز
  • تیمچه حاج آقا عبدالله (عطارها)
  • تیمچه کوزه گرها

مجموعه

  • مجموعه گنجعلی خان

این مجموعه که از میدان، مدرسه، حمام، ضرابخانه و آب انبار تشکیل می شود در زمان حکمرانی گنجعلی خان بر کرمان و در دوران حکومت صفوی ساخته شده است.

  • مجموعه ابراهیم خان

 ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان (دوره قاجاریه ) با ساخت بازار، حمام، آب انبار، مدرسه و خانه مدرس، بانی این مجموعه بوده است.

  • مجموعه وکیل

 این مجموعه به دستور یکی از فرماندهان دیگر در زمان قاجاریه ساخته شده است و شامل بازار ، حمام و کاروانسرا است.

  • مجموعه حاج آقا علی

 از بناهای اواخر قرن سیزدهم هجری است شامل مسجد، آب انبار، کاروانسرا و بازار

ارگ بم

در شمال شرقی شهر بم، در دامنه صخره ای عظیم، قلعه مستحکمی را پی افکنده اند که به ارگ بم معروف است. این قلعه، شهر قدیم بم است. این شهر قدیم از چهار قسمت و 38 برج دیده بانی تشکیل شده است. در طرف جنوب قلعه 4 حصار و در طرف شمال شرقی آن یک حصار بزرگ وجود دارد. مصالح اصلی بناخشت خام، گل رس و کاه است، ولی در بعضی قسمت های آن سنگ و آجر و تنه درخت خرما نیز به کار رفته است. قسمت های مختلف قلعه به ترتیب عبارتند از دروازه ورودی، محله عامه نشین، سربازخانه و بنای مرکزی یا حاکم نشین. خانه های عمومی در کنار کوه و بر روی زمین مسطح بنا شده و از نظر شهرسازی مجموعه ای کامل است. مکان های شناخته شده آن، راهرو اصلی (بازار)، حسینیه، مسجد (آتشکده)، زورخانه، حمام (عمومی) و سابات جهودهاست. بیشتر خانه های عامه متصل به هم ساخته شده و غالب آن ها به همدیگر راه دارند. در بعضی خانه ها آثار حمام اختصاصی به چشم می خورد. تعدادی از ساختمان ها به صورت دو طبقه ساخته شده که به احتمال زیاد بر اثر افزایش جمعیت بوده است. بعد از ورودی، یک راه اصلی تا دروازه دوم کشیده شده که قسمتی از این راه بازار شهر است. آثار کارگاه نانوایی، روغن گیری و قفسه های خشتی بازار، نشانی از رونق گذشته آن است. به موازات راه اصلی، دو راه دیگر نیز به دروازه دوم اتصال دارد. حسینیه شامل یک محوطه بزرگ، ایوان دو طبقه قرینه و چند اتاق است و سه منبر خشتی دارد. زورخانه از چهار ایوان، یک گنبد و یک گود تشکیل شده است. ارگ بم دو مسجد به نام مسجد جامع و مسجد حضرت محمد (ص) دارد. حمامی نیز در محل عامه وجود داشته که در حال حاضر منهدم شده است. بعد از دروازه دوم، اصطبل، حصار و اتاق هایی مخصوص نگهبانان وجود دارد. بعد از دروازه سوم سربازخانه، خانه فرمانده قشون و آسیاب بادی قرار دارد. در مرکز قلعه، عمارت چهار فصل سه طبقه به جا مانده که محل استقرار حکومت قلعه بوده است. در کنار این بنا، حمام اختصاصی حاکم و چاه آب وجود دارد. بنای قلعه را به بهمن اسفندیار نسبت می دهند. سابقه ارگ بم به قبل از اسلام مربوط است و بارها بازسازی شده است.

شهرک صنعتی - توریستی ارگ جدید بم

در جوار ارگ قدیم بم مجموعه توریستی ارگ جدید احداث شده است. شهرک عظیم و مدرن ارگ جدید با برخورداری از پیشرفته ترین تجهیزات به یک دهکده توریستی مدرن با تاسیسات رفاهی و فضاهای تفریحی متعدد تبدیل شده است. ساختمان های این دهکده در مساحتی معادل 6 هکتار ایجاد شده است. در این دهکده انواع واحدهای مسکونی و خدماتی منطقه کویر به شکل سنتی خوداحداث گردیده با ایجاد چند باغ ایرانی بر جذابیت آن افزوده شده است. در این باغ ها مکان هایی برای اقامت و تفرج جهانگردان پیش بینی شده است.

میدان گنجعلی خان

این میدان در پیرامون خود بعضی از عناصر شهری را به وجود آورده است. به طوری که در سه ضلع آن بازار قرار دارد و در ضلع دیگرش مدرسه گنجعلی خان بنا شده است. وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری آن با بازارها و چهار سوق، این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده است. از نقطه نظر نمای ظاهری معماری، وجود طاقنماهای آجری، کاشی کاری، فضاهای سبز، حوض آب و... بر زیبایی آن افزوده است. این میدان حدودا 100 متر طول، 54 متر عرض و 5346 متر مربع مساحت دارد.

ضرابخانه گنجعلی خان

این ضرابخانه در ضلع شمالی میدان گنجعلی خان قرار دارد. نقشه آن هشت ضلعی است و از یک طاق، چهار ایوان و چهار غرفه در چهار زاویه تشکیل شده است. مصالح اصلی بنا آجر و گچ و تزیینات آن گچبری هایی با طرح های خشتی است. این بنا در حال حاضر محل موزه سکه است.


غذاهای محلی

استان کرمان در کنار جمعیت ساکن، ایلات کوچرو و عشایری نیز دارد، در نتیجه سفره کرمان، سفره ای رنگین با فرهنگ غذایی دیرینه است در این سفره به مقتضای محیط انواع گوناگون از غذاها فراهم می شود که از آن جمله می توان به انواع آش (آش شولی، آش جو، آش مخلوط و آش کرو)، توکی، گندم شیر، کاکل کنف شاهدانه، خوراک لب لبو، فله تخم مرغ، قاتق تخمه، قاتق نبه، تافته، زیرجوش، کشک گردو، اشکنه، سردوش، ماست و رطب، کشک کدو، آب بنه یا سیراب بنه، کله جوش، آب کرمو، حلیم بادنجان، کاچی، کماچ سحن، قاتق شیر، چنک مال، نان چرب و شیرین و ده ها نوع خورشت و چاشت دیگر اشاره نمود.


موسیقی محلی

موسیقی و آوای خوش از روزگاران كهن از پدیده های انسانی و هنرهای ملی مردم ایران بوده است. یكی از ویژگی های برجسته و ارزشمند موسیقی ایرانی، بداهه نوازی است. بداهه نوازی در موسیقی ایرانی غالبا با ساز تنها، مانند تار، سه تار، ویلن، كمانچه، نی و سنتور اجرا می شود، اما به سبب بار عاطفی موسیقی ایرانی، نوازنده هنرمند و چیره دست، می تواند دست به خلاقیت های آنی و بداهه نوازی بزند. موسیقی ایرانی چندین مقام مخصوص دارد و هر دستگاه، مانند یک سمفونی از قطعات گوناگونی تشكیل شده است.


صنایع دستی

صنایع دستی و سوغاتی های استان كرمان عبارتند از، پته و انواع قالی، قالیچه، گلیم، جاجیم، خورجین و دیگر صنایع دست بافت كه جزء سوغاتی های این منطقه محسوب می شوند. پسته كرمان و رفسنجان نیز به عنوان اصلی ترین سوغاتی آن شهرت جهانی دارد. رشته های صنایع دستی استان و سوغات كرمان شامل:

  •  حصیر بافی
  • گلیم بافی
  • مسگری
  • قالیبافی
  • قالیچه های افشار
  • گلیم شیریکی پیچ
  • پته دوزی
  • شال بافی
  • عریض بافی
  • ساخت فرآورده های مسی تزیینی
  • ترمه بافی
  • قلم زنی
  • سوغات
  • فرش
  • شال بافی


آداب و گویش

نوع گویش و لهجه در كرمان زیاد به چشم می خورد و نا گفته نماند كه كرمانی ها، اصولا بیش از سایر مناطق فارسی صحیح را (كه همان فارسی دری باشد) تكلم می كنند.


روستاهای هدف گردشگری

 

نام روستا

شهرستان

خبر

بافت

سیرچ

کرمان

لاله زار

بردسیر

ده لولو

کرمان

بیرخوان

بردسیر

طرز

راور

میمند

شهربابک

هنزا

کرمان

ده بکری

بم

سکنج

کرمان

 

برآورد سطح، تولید و عملکرد در هکتار محصولات زراعی استان در سال زراعی 89-1388

                                                                                                                                     ((واحد: هکتار - تن - کیلوگرم))

نام محصول سطح تولید عملکرد
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم

53947

0

53947

213570

0

213570

3958,9

0

جو

18194

85

18279

46601

27

46628

2561,3

322,3

ذرت دانه ای

18167

0

18167

149012

0

149012

8202,4

0
جمع

90308

85

90393

409183

27

409210

- -
حبوبات نخود

828

0

828

1298

0

1298

1567,2

0

لوبیا

186

0

186

223

0

223

1201,1

0

عدس

379

0

379

429

0

429

1132,6

0

سایر حبوبات

120

0

120

1642

0

1642

-

-

جمع

1513

0

1513

3593

0

3593

- -
محصولات صنعتی پنبه

1297

0

1297

2672

0

2672

2060,1

0

چغندرقند

300

0

300

8149

0

8149

27162,5

0

کلزا

125

0

125

176

0

176

1408,9

0

سایر دانه های روغنی

1140

0

1140

1613

0

1613

-

-

جمع

2862

0

2862

12609

0

12609

- -
سبزیجات سیب زمینی

4192

0

4192

113223

0

113223

27009,3

0

پیاز

879

0

879

20422

0

20422

23233

0

گوجه فرنگی

267

0

267

6977

0

6977

26130,2

0

سبزیجات گلخانه ای

12

0

12

659

0

659

53384,6

0

سایر سبزیجات

1499

0

1499

28107

0

28107

-

-
جمع

6849

0

6849

169388

0

169388

- -
محصولات جالیزی خربزه

142

0

142

2586

0

2586

18211,3

0
هندوانه

7147

0

7147

140082

0

140082

19600,1

0

خیار

763

0

763

12787

0

12787

16758,9

0

خیار گلخانه ای

41

0

41

3791

0

3791

92348,4

0

سایر محصولات جالیزی

972

0

972

18464

0

18464

-

-

جمع

9065

0

9065

177710

0

177710

- -
نباتات علوفه ای یونجه

41220

0

41220

506869

0

506869

12296,7

0

سایر نباتات علوفه ای

10783

0

10783

309284

0

309284

-

-

جمع

52003

0

52003

816153

0

816153

- -
سایر محصولات

1259

0

1259

5411

0

5411

- -
جمع کل

163859

85

163944

1594047

27

1594074

- -

 

منابع:

  1.  لوح فشرده اطلس ایران نما - موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی نمایه
  2.  آمارنامه کشاورزی در سال زراعی 89-1388 - دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی
  3. دانشنامه آزاد ویکی پدیا
  4. سایت جامع گردشگری ایران
  5. پایگاه خبری روستانیوز
  6. پورتال مرکز آمار ایران
  7. پورتال وزارت کشور
آخرین اخبار روستایی استان

roostanews.com
  • ملخ ها به مزارع آفتابگردان قلعه گنج خسارت زدند ()
  • سوگواره ملی تعزیه روستای ده‌زیار کرمان برگزار می‌شود ()
  • افتتاح 2 طرح عمران روستایی در فهرج ()
  • ایجاد شبکه ارتباطی در ۵۸ روستای کرمان در دستور کار ()
  • سیلاب به 9 راه روستایی و اصلی در قلعه گنج خسارت زد ()
  • افزون بر چهار هزار سند مالکیت روستایی در کرمان صادر شد ()
  • افتتاح خانه بهداشت روستای بارگاه نامحرم کهنوج ()
  • افتتاح مسجد در یکی از روستاهای زرند ()
  • افتتاح مدرسه خیرساز روستایی در جیرفت ()
  • افزون بر 2000 میلیارد تومان محصول کشاورزی از جنوب کرمان صادر شد ()
  • وضع مطلوب مراتع کوچ عشایر کرمان را به تعویق انداخت ()
  • زندگی از نو در دو روستای شهرستان قلعه گنج ()
  • شبکه برق روستایی شهداد ترمیم شد ()
  • ادامه بازگشایی راه روستایی 140 روستا در استان کرمان ()
  • مسیر ارتباطی 35 روستای قلعه گنج مسدود شد ()
  • 70 درصد عشایر جازموریان به مناطق امن منتقل شدند ()
  • تعطیلی مدارس در دو حوزه روستایی در رودبار جنوب ()